Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг яамылар болгаш албан черлер удуртукчуларының киржилгези-биле корум-чурум хандырар болгаш кем-херек үүлгедиишкиннеринге удур профилактика талазы-биле бо чылдың бирги улуг хуралын эрттирген.
Хуралдың киржикчилери 2025 чылда регионда криминногенниг байдалды сайгарып, корум-чурум үрээшкиннеринге удур ажылдаан хемчеглерниң түңнелдерин үндүрүп, албан черлер аразының 2026 чылда кем-херек үүлгедиишкиннери-биле демисежир комплекстиг планының төлевилелин бадылаан.
Владислав Ховалыг чөвүлел хуралын ажыдып тура, Чаа чылдың узун байырлал хонуктарында хөй-ниитиниң корум-чурумун тудуп, онза байдалдар болгаш кем-херек үүлгедиишкиннериниң көвүдээрин болдурбаанын демдеглеп, корум-чурум камгалакчыларынга четтиргенин илереткен.
Тываның Баштыңы ооң-биле чергелештир корум-чурум үрээшкиннерин сайгарып, элээн чидиг айтырыгларны база мурнады шиитпирлээр угланыышкыннарны чыл эгезинде тодарадып алырының чугулазын демдеглээн.
Владислав Ховалыг 2022 чылда Тывада кем-херек үүлгедиишкиннерин чавырылдырарының комплекстиг планын хүлээп алганын сагындырган. Ооң күүселдези-биле дөрт чыл дургузунда кем-херек үүлгедиишкининиң ниити саны 30 хире хуу эвээжээн. Дагын катап херек үүлгедири, эзирик байдалдыг кем-херек кылыры, назы четпээннерниң корум-чурум үрээшкиннери, ол ышкаш өнчү-хөреңги-биле холбашкан кем-херек үүлгедиишкиннери эвээжээдирин чедип алган.
Ындыг болзажок, 2025 чылдың түңнелдеринден алырга, кем-херек үүлгедиишкиннериниң ниити саны дөрт хуу өскени демдеглеттинген. Информация-телекоммуникация технологиялары ажыглаан кем-херек үүлгедиишкиннериниң, ол ышкаш наркотиктиг бүдүмелдер садып-саарылгазы болгаш мал оорлаашкыны-биле холбашкан кем-херек үүлгедиишкиннери көвүдээни демдеглеттинген.
Республиканың оруктарында байдал дүвүренчиг хевээр арткан: 2025 чылда 584 орук озал-ондаа болган, ооң түңнелинде чүс-чүс кижилер чок болган болгаш берттинип-кемдээн.
Байдалды эдери-биле чедимчелиг болгаш турум хемчеглерни алыры чугула. Владислав Ховалыг албан черлер аразының кем-херек үүлгедиглерин чавызадырының комплекстиг планын ниитизи-биле чаартырын хуралдың киржикчилеринге саналдаан.
Хурал үезинде Тываның иштики херектер сайыды Юрий Завьялов 2025 чылдың 12 айында республикада кем-херек үүлгедиишкининиң байдалының дугайында база ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызы Шолбан Сендаш республика девискээринде корум-чурум үрээшкиннеринге удур профилактиктиг хемчеглер дугайында илеткээн. Ол ышкаш арага продукциязын садып-сайгарарының дүрүмнерин хажытканы дээш хууда сайгарлыкчыларны болгаш юридиктиг черлерни харыысалгага онааганының, арага болгаш спирт холуксаалыг продукцияны хоойлуга удур саарып турар черлерни тодарадырының дугайында илеткелди дыңнаан. Ол айтырыгларга хамаарыштыр Юрий Завьялов база Тывада ажыл-чорудулганың чамдык хевирлеринге лицензия бээр албанның начальниги Эртине Намдан илеткелдерни кылган.
Эрткен 2025 чылда, полиция болгаш Лицензия албаны «Арага», «Корум-чурум», «Шаптараазын» деп оперативтиг профилактика ажылдары-биле 1200 ажыг рейдини чоруткан. Кады ажылдажылга үезинде федералдыг болгаш регионалдыг хоойлужудулга-биле тургускан арага продукциязын садып-сайгарарының дүрүмнерни хажыдып, чоруур документилери чок садып-сайгарылга дээш 390 чурум үрээшкинин илереткен. ТР-ниң иштики херектер яамызы биле Лицензия албаны кады ажылдаанының түңнелинде, 2025 чылда хоойлуга удур садып-саарылгадан 70700 ажыг литр арага болгаш спирт холуксаалыг продукцияны хавырган. Оон ыңай Лицензия албаны 159 административтиг херекти сайгарган, ооң түңнелинде ниитизи-биле дөрт сая ажыг рубль түңге административтиг торгаалдарны онааган.
Шолбан Сендаш 2026 чылда кем-херек үүлгедии-биле демиселдиң албан черлер аразының комплекстиг планының төлевилелин таныштырган. 52 хемчег кирген беш бөлүктен тургустунганын ол документини ТР-ниң эрге-хоойлу камгалаар болгаш күүсекчи эрге-чагырга органнарының санал-оналдары езугаар ажылдап кылганын демдеглээн. Күүседикчилер таныжып, эдилге-чазалганы киирер кылдыр планның төлевилелин баш бурунгаар чоруткан болгаш, кирген санал-оналдарга даянып, ону бадылаан.
«Профилактика хемчеглерин боттандырарының чаңгыс аай аргаларын ажылдап кылгаш, харыысалгалыг черлер аайы-биле ону киржикчилерде хувааган бис» – деп, Тываның Баштыңы дүүштүрүлге хуралының соонда бодунуң телеграм каналынга тайылбырлаан.