Барыын-Хемчик кожууннуң «Чеди-Хаан» даг клувунуң кежигүннери Шолбан биле Долаана Тюндешевтер, бедиктерниң кыйгызы-биле, Байга-Тайганың, Үш-Мөңгүлектиң, Мөңгүн-Тайганың, Эльбрустуң шыпшыынче үнгеннер.
Кызыл-Мажалыктан альпинист өг-бүле ийи ажы-төлдүг. Улуг оглу ада-иези ышкаш, бедиктерже үнеринге ынак. Долаана Тюндешева Барыын-Хемчик кожууннуң С.С. Сюрюң-оол аттыг төп ном саңының парлалга килдизиниң эргелекчизи. Өгнүң эр ээзи өөредилге шугумунга хөй чылдарда бараан болган.
Тывада альпинизм спортунга сонуургалдыг херээжен улус база бар. Олар бедиктерже үнүп тургаш, чүктешкизи аар-даа болза, шыдамыын, тура-соруктуун көргүзүп турар.
Долаана Тюндешеваның дагларже, бедиктерже үнер күзели школага өөренип турган үезинде оттуп келген. Өөнүң ээзи-биле, студент чылдарында, туриада соонда таныжып алган. Шолбан Тюндешев алтай омактыг. Ооң ачазы Тываже Даг-Алтайдан 50 чылдар чылдар үезинде хуваалда езугаар келгеш, олчаан чурттап артып калган.
– Бир дугаар четкен шыпшыым – Мөген-Оюк (Белый клык). Өөм ээзи чеди класс тургаш Бай-Тайгаже үнген. Ооң кады төрээн акызы, сорук киирикчизи, «Тываның ирбижи» аттың эдилекчизи Мерген Кончук аңаа дагларга «ынакшылды» оттурган. Ол ам бистиң аравыста чок.
Доктаамал шыпшыктарже үнүп турар альпинистерниң организми бедик черлерге чаңчыга бээр. Эльбрус даанче үнер дээш, дөмей-ле белеткенип турдум. Өөм ээзи 2020 чылда, мен 2023 чылда Россияның болгаш Европаның эң бедик шыпшыынче үнген. Ынчан бисти Тываның альпинизм федерациязының президентизи, «Тываның ирбижи» аттың эдилекчизи Маадыр-оол Ховалыг үдеп чораан. 2023 чылда дуржулгалыг альпинист Мачук Томочаков-биле ынаар четкен бис. Келир үеде Алтайда Белуха үнер сорулгалыг бис – деп, Долаана Тюндешева чугаалап турар.
Интернационалчы өг-бүлениң ынак байырлалдары – Чаа чыл биле Шагаа, ынак чеми – манчы-бууза.
«Чеди-Хаан» даг клуву 2017 чылда тургустунган. Клубтуң удуртукчузу Геннадий Сарыглар.Чедиишкиннерниң аразында – Тываның бедиктери (Бай-Тайга, Үш-Мөңгүлек, Мөңгүн-Тайга) база Россияның болгаш Европаның эң бедик шыпшыы Эльбрус. Кежигүннериниң аразында даг бедиктеринче үнүүшкүннерни кылып турар аныяктар база бар.
Хөй-ниити организацияның кежигүннери аныяк-өскен аразынга альпинизм спортун суртаалдап, дагже үнер сонуургалдыгларны эвилелдеп, олар-биле ужуражылгаларны эрттирерин чаңчыл кылган. Чеди-хаанчылар Тываның альпинизм федерациязының планында кирген хемчеглерде киржип турар.