«Билиг» российжи ниитилели школа музейлериниң бүгү-российжи мөөрейиниң төнчү чадазынче киргеннерниң даңзызын парлаан. Түңнел оюнга Тыва Республиканы Тес-Хем кожууннуң Берт-Даг школазы ол мөөрейде төлээлээр.
Октябрьда Москвага болур «Сактыышкын дириг» шуулганче школаның төлээзи аъттанып, аңаа түңнел шылгалданы эртерлер. Россияның Президентизи Владимир Путинниң даалгазы езугаар РФ-тиң Өөредилге яамызының деткимчези-биле мөөрейни организастаан.
Түңнел чадаже кирген киржикчилер Россияның 120 ажыг суурун төлээлээр. Оларның аразында башкылар, школа музейлериниң болгаш музей шөлдериниң удуртукчулары, ол ышкаш өөредилге организацияларының директорлары болгаш оралакчылары бар. Дыка хөй киржикчилер башкылаашкын ажылын школаларында музей херээн хөгжүдери-биле дакпырлап турар.
Берт-Даг суурнуң школазы «Школа музейинда чогаадыкчы лаборатория» деп программаны боттандырып турар. 6-10 класстарның өөреникчилери архив документилерин шинчилеп, экспонаттарны тургузуп, экскурсияларны эрттирип, ада-иелерниң эрттирип турары улусчу ужур-чаңчылдар өөредиглиг кичээлдерде киржип турар.
Музейниң элээди “ажылдакчылары” хөй-ниити мурнунга чугааланырының база музей херекселдерин: чурук аппарады, сканер, принтер болгаш өске-даа техниктиг дериг-херекселдерни ажыглаарының кичээлдеринде өөренип турар. Амгы үеде музейде «Тыва болгаш орус чоннуң камгалалдары», «Школаның төөгүзү», «А.С. Шоюн – Тываның онзагай культура ажылдакчызы» дээн ышкаш делгелгелер бар.
2026 чылдың марттан эгелээн хөй чадалыг шилилгеден финалчыларның аттары билдинген. Мөөрей шылгалдаларның үезинде 52 муң ажыг киржикчиге 2606 өөредилге хемчээн эрттирген.
«Школа музейлериниң мөөрейинге финалче кирген 150 музей шыңгыы шилилгени эрткен: 30 ажыг өөредилге чери сөөлгү турда чаңгыс чер дээш демисешкен. Киржикчилер ам сөөлгү шылгалда үезинде таваржыр: боттарының музейлерин таныштырып, онзагай экспонаттарын көргүзүп, эң эки арга-дуржулгаларын үлежир. Ол төлевилелдер школачыларга чуртунуң төөгүзүн, культуразын эки билип алырынга, өнчү-хөреңгизин камнаарынга, келир салгалдарга сактыышкыннарны дамчыдарынга дузалаары биске чугула» – деп, Россияның «Билиг» ниитилелиниң удуртукчузу Максим Древаль демдеглээн.
Октябрьда болуп эртер Чалыы армия биле Баштайгылар шимчээшкининиң организастаары «Сактыышкын дириг» шуулганга мөөрейниң киржикчилери боттарының музейлерин болгаш экспонаттарын эксперттерге болгаш шуулганның киржикчилеринден тургустунган жюриге бараалгадыр.
Финалдың киржикчилери аудиторияны хаара тудар кол экспонаттарын болгаш делгелгелерни таныштырып, боттарының эң чедиишкинниг төлевилелдерин, келир үеде планнарын болгаш сорулгаларын чедип алырының аргаларын таныштырар. Шылгалдалар түңнелдерин барымдаалап, 70 тиилекчини тодарадыр.
Шаңнал фондузу 35 сая рубль, ында делгелге дериг-херексели, компьютер техниказы, витриналар, делгелгени организастаар дериг-херекселдерни киирген, ол ышкаш мөөрейниң партнерларындан белектер база кирип турар.