Тыва 2021 чылдан 2024 чылга чедир коммунал, социал, орук, транспорт инфратургузуун калбартып, чаартыры-биле 1,3 млрд ажыг рубль бюджет чээлилерин хаара туткан. Ол акша-хөреңги-биле Кызылда туттунган хөй аалдыг 39 бажыңны чылыг, суг, чырык-биле хандырар дөрт улуг коммуналдыг четки тудуунуң төлевилелин боттандырган.
2026 чылда 87,8 муң дөрбелчин метр ниити шөлдүг, хөй аалдыг 22 бажыңны ажыглалче киирер дээш, инфратургузуг тудуун уламчылаарын ТР-ниң Тудуг яамызы дыңнаткан.
РФ-тиң казна чериниң регионалдыг эргелелиниң удуртукчузу Солаңгы Саая федералдыг инфратургузуг чээлилериниң чөптүг болгаш чедимчелиг ажыглаанының дугайында Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгга илеткээн. Республика бюджет чээлилеринден аңгыда, 712,7 сая рубль хемчээлдиг казна чээлилерин инфратургузуг төлевилелдерин боттандырарынче алганын дыңнаткан. Ол акша-хөреңги Каа-Хем суурга тудар «Преображенский» болгаш «Радиостанция» чуртталга комплекстеринче чылыдылга четкизин шөйеринче тускайлаан.
Инфратургузуг чээлизиниң аргазы ниитизи-биле республикага чаа объектилер, ылаңгыя чуртталга бажыңнарын тударын болгаш ажыглалче киирерин элээн дүргедеткен деп, эксперттер санаан. Ынчалза-даа чидиг айтырыглар ам-даа бар. Чижээ, амгы чылыг четкилеринде хостуг күчү чедишпес болганындан, Каа-Хемниң объектилеринде 2025 чылдың лимиттерин долузу-биле шиңгээтпезиниң айыылы бар. Оон аңгыда 2028-2030 чылдарда 355,1 сая рубль хемчээлдиг бюджет чээлизиниң лимит артыын канчаарын тодарадыры чугула. Тываның Чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызы ол акша-хөреңгини суг хандырылга четкилериниң чаартылга ажылдарынче ажыглаарын саналдап турар.
Тываның Баштыңы тускай сорулгадыг бюджет чээлилериниң коммунал болгаш өске-даа инфратургузугну хөгжүдеринге чугулазын демдеглээн. Олар хөй санныг чуртталга бажыңнарын тудуп, чуртталга-коммунал ажыл-агый объектилерин калбартып, чаартып, чоннуң амыдырал-чуртталгазының шынарын бедидер арганы берип турар. Ынчангаш, инфратургузуг чээлилери-биле ажылдап тургаш, чиигелделиг негелделерни эвээжедиринге чедирип болур частырыгларны болдурбас херек.
Владислав Ховалыг инфратургузуг чээлизиниң акша-хөреңгизин үезинде болгаш бүрүнү-биле шиңгээдир талазы-биле хемчеглер планын ийи неделя дургузунда ажылдап кылгаш, киирерин Чазак Даргазының тудуг комплекизи болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый талазы-биле харыысалгалыг оралакчызы Аяс Хунай-оолга дааскан.
Казна чериниң инфратургузуг чээлилери бюджеттиң инфратургузуг чээли программазын уламчылап турарын сагындыраал. Оларны регионнарга 2025 чылдан эгелеп чылда үш хуулуг кылдыр 15 чылга чедир берип турар.
Төлевилелдер күүселдезиниң графигин үрээни болгаш көргүзүглерин чедип албааны дээш, ставказын алды хуу чедир көвүдедип болур. «Амыдыралга инфратургузуг» национал төлевилел-биле чуртталга-коммунал ажыл-агыйын эде чаартырынга, хөй-ниити транспортун садып алырынга, туризм, онза экономиктиг девискээр, мурнады хөгжүдер девискээрлер, хоорайның мастер-планнары дээш оон-даа өске инвестиция төлевилелдерин деткииринче акша-хөреңги көрдүнген.