Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның 2025 чылда эгелээни Тывада «Чедингир чер» төлевилелге киржир күзелдиг кижилерниң саны көвүдээн. Төлевилелди эгелээнден бээр, ТР-ниң Чер болгаш өнчү-хөреңги яамызынче регионнуң чурттакчыларындан хууда чуртталга бажыңнарын тударынга халас чер участоктарын алыр дээш июль 15-ке чедир 2517, ооң иштинде 2026 чылда 600 хире билдириишкин кирген.
Тускай шериг операциязының киржикчилеринден кирген 85 билдириишкинни мурнады шиитпирлеп турар.
Яамының дыңнатканы-биле алырга, билдириишкин киирген 1024 кижи черни халас ажыглаарының дугуржулгазын чаргаш, ооң бүрүн эргелиг чер ээлери апарган. Төлевилелдиң 423 киржикчилери чогуур хыналдаларны эртип, чөпшээрелдерни алган, амгы үеде дугуржулгага атты салырының албан езузунуң ажылдары чоруп турар.
Ол ышкаш 659 билдириишкин сайгарылгада, оларның 189-у – төлевилелдиң негелделеринге дүгжүп турарын тодараткан албан черлер аразының хыналдазында, а 470 билдириишкинни тус чер чагыргалары көрүп турар. Кижи бүрүзү ханылданы чедиишкинниг эртип, чер участогун бээр дугайында дугуржулгага атты салыры болдунмас дээрзин айытса чогуур.
«Чедингир чер» төлевилел боттандырылгазының арга-дуржулгазы билдириишкин киирген чамдык кордакчыларга черни бээринден ойталаанын көргүскен, чижээ, оларның коммунал ачы-дуза төлевирлеринде өре-ширелиг азы херектиг документилерниң шуптузун дужааваан таварылгада. Төлевилел эгелээнден бээр бүдүн чартык чыл дургузунда, черни ажыглаар дугайында 411 билдириишкинге ойталаан шиитпирни үндүрген.
«Чедингир чер» төлевилелдиң негелделери езугаар 10 муңдан эвээш чурттакчылыг суурларга чер участоктарын үлеп турарын сагындыраал. Оон аңгыда Кызыл, Ак-Довурак, Шагаан-Арыг, Чадаана хоорайлар база хөй чурттакчылыг Каа-Хем суур төлевилелче кирбейн турар. Тываның найысылалынга эң чоок Кызыл кожуун бо хүнде билдириишкиннер саны-биле мурнап турар, 1026 өг-бүле азы шупту билдириишкиннерниң 40,7 хуузу хууда чуртталга тудуунга черни аңгылаарын дилээн. Бии-Хем (385) база Эрзин (262) кожууннар база эң нептереңгей черлер санында.
