Тыва Республика «Өг-бүле» национал төлевилелдиң «Өг-бүлениң үнелиг чүүлдери болгаш культура инфратургузуу» федералдыг төлевилелинде идепкейлиг киржип, чаарттынган ном фондулуг, сан-чурагай технологияларлыг, чугаалажырынга, чогаадыкчы болгаш бот-сайзыралынга аянныг шөлдер-биле чепсегленген амгы үениң культура төптери – үлегер-майыктың ном саңнарын тудуп турар.
Бо чылын республикада беш ном саңы үлегер-майыктың эрге-байдалын алыр. Таңды, Өвүр, Тес-Хем кожууннарда ном саңнары улуг чаартылгалар соонда, ажыглакчыларга эжиктерин ажыткан.
Сентябрь эгезинде Өвүр кожуунда Солчурнуң чаартынган көдээ үлегер-майыктың ном саңы ажылдап эгелээн. Кыдыг-кызыгаар кожуунда бо дээрге амгы үениң үшкү ном саңы болур. Үлегер-майыктың ном саңы тудар мөөрейге тиилээш, үндезин септелгени кылып, ооң шөлүн шуут эде туткаш, амгы үениң интерактивтиг болгаш мультимедиа дериг-херекселдерин тургузуп, ном фондузун чаартып, номчукчуларга таарымчалыг байдалды тургускан.
Амгы үеде ном саңында алды девискээр ажылдап турар: номнар солчулгазы, манаашкын болгаш информация шөлү, библиотека-информация хандырылгазының, ажылдаар, өөренир болгаш чогаадыкчы ажылга хөй ажыглалдыг шөл, лекциялар, мастер-класстар болгаш хемчеглер эрттирер мультимедиа шөлү, номчуттунар болгаш чугаалажыр хостуг шөл бар.
Августуң 14-те Кочетов суурга база бир чаа ном саңы ажыттынган. Чаа ном саңының ажыдыышкыны онзагай юбилей-биле капсырлашкан – 1921 чылдың августа Кочетов суурга Бүгү Тываның тургузукчу хуралы болуп эрткенден бээр 105 чыл оюн демдеглеп турар. Үлегер-майыктың ном саңының байырлыг ажыдыышкынының киржикчилери бо уттундурбас сактыышкын хүнүнде Таңды кожууннуң культурлуг амыдыралында чаа арынны ажытканын демдеглээннер.
Кочетов ном саңының шөлүн номчукчу бүрүзүнге таарымчалыг кылдыр кылган. Национал электроннуг ном саңнарынче кирер компьютер шөлү, графиктиг планшеттер болгаш аныяк чогаадыкчыларга туугай үениң карак-шилдери-биле четчелээн. Көөрү багай номчукчуларга тускай дериг-херекселдерлиг булуңну дерээн. Төрээн чурт төөгүзүнүң булуңунда суурнуң, тыва болгаш орус чоннуң амыдыралының төөгүзүн кадагалап арттырган делгелгени дерээн.
Тес-Хем кожууннуң Берт-Даг суурда чаарттынган ном саңы – республикада бо чылын бир дугаар ажыттынган ындыг чаа хевирниң албан чери болган. Ном саңының ном шыгжамырын шуут чаарткан болгаш суурнуң культурлуг амыдыралының езулуг төвү апарган. Үндезин септелге соонда амгы үениң дизайны-биле ону шеверлеп, тус черниң ужур-чаңчылдарынга хүндүткелдиг хамаарылганы илереткен таарымчалыг болгаш аянныг байдалды тургускан. Албан черин дүрген дамчыыр интернет, мультимедиа дериг-херекселдери, эптиг эт-сеп-биле дерип, кадыкшылы кызыгаарлыг кижилерге чедингир байдалды хандырган.
Улуг-Хем биле Чаа-Хөл кожууннарда төпчүткен уруглар ном саңнарында септелге ажылдары дооступ турар.
Республика культура албан черлерин чаартыр федералдыг программаны боттандырып эгелээнден бээр, Тывада 23 үлегер-майыктың ном саңы туттунган.