Ак-Эриктиң ном саңы тыва кур дугайында белеткээн. "Тыва кижиниң кежик-чолу курунда чоруур, тонну кажан-даа кур чок кетпес, курун кайы хамаан чок октавас, өске кижи куру куржанмас. Курун чешкеш, салырда, дургеш, баглап каар" – деп өгбелеривис чагып чораан.
Тыва тоннуң курунуң калбаа кижиниң ийи адыжы (10 илиг), узуну – белин үш куржаптар болур, камгалал дээр чораан. "Үстүү, ортаа, алдыы ораннарның кара күштери арты-мурнум, кыйыымдан келбезин! Ием-биле тудуш хиним тыппазын!" – дээш куржаныр турган.
Аас-кежии, ажы-төлүнүң сүзүү кижиниң хойнунда деп санап чораан. Бөөлдеш кедерге багай, ынчангаш курланыры албан.
Шаанда улустуң чугаазы-биле алырга, тыва тонну кур чок кеткен уругларны "сиилең" дээн чижектиг кыстарга хамааржыр деп турган. Ынчангаш тыва херээжен кижи тыва тонну кур чок кетпес.
Тыва тонну куржанмас таварылгалар: чиигенип унерде, иштиг-саатыг херээжен кижи тон кеткенде. Тонну бөөлдээш кедери чүгле дуне далаш кадында болуп болур.
Бичии уругларныӊ курунга хамаарышкан мындыг чугаалар бар.
Бичии оолдарның курун куржандыргаш, курнуң ужун артынга халаңнатпас. Халаңнадып каарга, курнуң ужундан аза тудуп алгаш, бичии кижини ѳскээр аппаар дээр. Курун быжыг куржаар. «Кур кошкаанда – багай» деп чугаалаар. Үңгеп турар апарган уругну от кыдыынче барбазын дээш, кур-биле белинден куржааш, орун будунга баглап каар чораан.
Кур ээзиниң кадыкшылынга эки салдарлыг. Аъттыг чоруур таварылгада сооктан камгалап турар. Тонну куржанып алгаш, таакпы, аяк дээн чижектиг херек чүүлдерин, хойлап алыр. Тонну карман чок даараар.
Курнуң хевирлери. Тыва улус хөм, чеп, баг, дайза, дордум, кожалаң курларлыг чорааннар.
1. Дордум кур дээрге, бөдүүн торгу кур.
2. Дайза кур дээрге үш, дөрт илиг кыдат торгу кур болур, сырып тургаш даараан, кыдыгларында салбактарлыг. Ындыг курну чугле байлар куржанып турган.
3. Чеп кур дээрге, хой дүгү, аьт челинден эжип тургаш кылган кур.
4. Баг кур – чиңге хөм кур болур.
5. Кожалаң кур – дүктү азы аът челин эшкеш, өөрүп тургаш кылган, кожалаң хевирлиг кур. Бо курлар колдуунда тываларның ажыл кылып куржаныр курлары болур.
6. Торгу курну байырлалдарда ажыглаар.
Курну куржаарда хүн аайы-биле долгандырып куржаар. Ужун курнуң иштинче киирип алыр. Булгаар, кештен кылган курларны онза чараштап, янзы-бүрү үнелиг металлдар, үнелиг даштар-биле каастаар. Ындыг курлар үнелиг эт-хөреңги база болур.