РФ-тиң Чазаа информация системазынче малдың баш санының дугайында медээлерни ээлериниң киирер ужурлуг чадаларын болгаш хуусааларын айыткан. Тодаргайлаарга, мыйыстыг улуг бода малды болгаш хаванны 2024 чылдың сентябрь 1-ге чедир, чылгы малды 2025 чылдың март 1-ге чедир, ол-ла чылдың декабрь 1-ге чедир шээр малды база 2026 чылдың сентябрь 1-ге чедир өнчүнүң бүгү хевирлеринге хамааржыр ажыл-агыйларда тевелер болгаш ивилерни бүрүткелче киирер турган.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг «Ветеринария дугайында» федералдыг хоойлуда айыттынган үеде республиканың мал-маган ээлери малын демдеглеп, бүрүткедир хуусааны күүсетпээнинден «Хорриот» информация системазында шупту малдың бүрүткелин дүрген доозар даалганы регионнуң көдээ ажыл-агый адырынга бергенин сагындыраал.
ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының дыңнатканы-биле алырга, 2026 чылдың июнь 8-ке чедир, аъттарның үштүң ийи кезиин (69,4 муңу) бүрүткелде тургускан. «Хорриот» системаже хууда дузалал ажыл-агыйларында тевелер болгаш сыыннар бажының дугайында медээлер оожум киирип турар, оларның баш саны эвээш – чүгле 300 биле 500 хире.
2024 чылдың март 1-ден эгелеп, мал-маганны имнеп-демдеглээри бүгү чуртта албан апарган. Республикада ажыл-агыйлар мал-маганын демдеглеп, бүрүткедиринден ойталавазын яамы кыйгырган. Бо ажыл мал ээлериниң боттарының сонуургалында турар ужурлуг, чүге дизе мал аарыгларын тывылдырып болур база кижиниң амы-тынга база оларның ажыл-агыйларынга айыылдыг халдавырларның нептереп, тараарын болдурбазы – ооң кол сорулгазы.
Мал ээлери болур чурттакчы чоннуң шупту категорияларынга мал-маганынга электроннуг микрочиптерни садып алырынга 10 хуу чиигелдени саналдаан ветеринария албанының шиитпирин Владислав Ховалыг деткээнин сагындыраал. Ол ышкаш мал-маган тудуп турар хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерге база тускай шериг операциязының киржикчилеринге 20-ден 50 хуу чедир чиигелделер көрдүнген.
«Хорриот» системазы республикада база чуртта мал-маганның болгаш шупту мал ажыл-агый комплекизиниң имнеттинген малдарын ырактан хайгаарап, айыыл тургустунуп келзе, дүрген шиитпирлээр арганы берип турар. Оон аңгыда, «чурагай паспорту» чок азырал амытаннардан алган шынар чок база хынаттынмаан продукциядан рынокту камгалаарын хандырар.
Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы «Хорриот» системазынга малды бүрүткедир дугайында негелдени күүсетпезиниң уржуктарын база сагындырган. Оон ойталаан мал ээлерин ТР-ның Административтиг чурум үрээшкиннериниң дугайында хоойлунуң 5.3 чүүлү езугаар харыысалгага онаап болур. Хуу кижилерге 2000 рубль чедир торгаалды онаары көрдүнген. Бир эвес демдеглеттинмээн мал айыылдыг аарыгны тарадыр болза, торгаалдың хемчээли 30 муң рубль азы оон-даа хөй болур. РФ-тиң Административтиг коурм-чурум үрээшкиннерниң дугайында хоойлунуң 10.6 чүүлүнүң кеземчези – 20 муң рубль чедир торгаалды онаап, ажыл-агыйның ажылын 60 хонукка чедир соксадыр.
