Национал музейде Чинге-Тей I базырыындан тывылган скиф алдынының делгелгези

Тываның Национал музейинде Чиңге-Тей I базырыындан тывылган скиф эртинелерниң делгелгези ажыттынган. «Тыва эрте-бурунгу культура болгаш төөгүнүң төвү деп эрге-байдалын база катап бадыткап турар. Республиканың чурттакчылары болгаш аалчылары Чиңге-Тей-I скиф базырыының үнелеп четпес сарыг шажын тураскаалдарын болгаш тоолчургу эртинелерин делгелгеден көрүп болур» – деп, Тываның Баштыңы [id360104045|Владислав Ховалыг] делгелгениң ажыдыышкынынга киришкенин, бодунуң блогунда бижээн.

Музейде делгеттинген эдилелдерни 2022 чылда Константин Чугунов баштаан экспедиция эрте-бурунгу скиф базырыын казып тургаш тыпкан. Тывылган чүүлдерни катап тургузуп, шинчилээри-биле Күрүне Эрмитажынче дамчыткан, а июль эгезинде доктаамал шыгжаар кылдыр Тывага дедир эгидип эккелген.

Бистиң эрага чедир VI-VII чүс чылдың, азы скиф үезиниң бедик дайынчы дужаалдыг аныяк эр кижизин ында орнукшуткан деп специалистер тодараткан. Орнукшудулга чевээнден солун чүүлдер база тывылган, оларның аразында “аң хевирлиг” алдын каасталгалар, алдын-биле каастаан чепсек, бижек чидидер даш, шил сава болгаш хөй санныг шурулар дээш, эртемге сонуурганчыг муң-муң төөгүлүг чүүлдер бар.

Бо бүгү тывыштар «Эрмитаж – Тыва: Чиңге-Тей I базырыының скиф алдыны» деп делгелгениң үндезинин тургузуп турар. Делгелге баштайгы хүннериниң соонда, Аржаан-1 биле Аржаан-2 базырыындан тывылган эрте бурунгу экспозиция делгелгезиниң доктаамал бир кезээ апаар. Ниитизи-биле 11 муң ажыг чүүлдер тывылган, оларның хөй кезиин – алдындан кылган.

«Бо эртинелер кижи бүрүзүнге ажыдыышкынның өөрүшкүзүн, Тывавыстың болгаш бүгү хөй националдыг Россияның улуг өнчү-салгалынга чоргааралды оттурар дээрзинге бүзүрээр мен» – деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.

Бо болуушкун партнерлар деткимче-биле бүткенин регионнуң удуртукчузу демдеглээн. Күрүне Эрмитажының директору Михаил Пиотровскийге, археолог Константин Чугуновка база Сарыг шажын өөредилгеге дуза чедирер фондуга, Росконгресске, Күжүгет Шойгу аттыг культура фондузунга делгелгени организастаарынга үнелеп четпес дузазы дээш өөрүп четтиргенин илереткен.

Делегей чергелиг IV сарыг шажын шуулганының киржикчилери болгаш аалчылары делгелгени сонуургап көрген.