Тываның А.С. Пушкин аттыг национал ном саңының чурт-шинчилел чогаалының болгаш национал библиография килдизинде малчыннарның национал байырлалынга уткуштур «Наадым – малчыннарның чараш байырлалы» деп номнар делгелгезин салганын ном саңы дыңнаткан.
Делгелгеде байырлалдың төөгүзүн, Тыва Арат Республика үезинде бир дугаар малчыннар байырлалы Наадымның эрткениниң, мурнакчы малчыннарның мал-маганны канчаар азырап өстүрериниң дугайында дээш оон-даа өске мал ажылынга хамаарышкан материалдар бар.
Ол ышкаш малчыннарның национал байырлалынга албан болур мөөрейлери – хүреш, аът чарыжы, ча адары, тергиин эки өгнү илередири, эң эки национал хепти болгаш аъттарныӊ дерииниң, тыва аъш-чем дугайында болгаш аът чарыштырарда канчаар тыва аътты соодул баглаарының дугайында чараш өңгүр чуруктарлыг номнарны делгээн.
Наадым – тыва улустуӊ шагдан тура, онза-солун, чараш байырлалы. Ол дээрге өгбелерден дамчып келген көшкүн амыдыралдыӊ чаагай чараш чаӊчылы. Мал-маган азырап чоруур ишчи чоннуӊ ажыл-агыйын бедик үнелээниниң демдээ.
Наадымны Тывага 1922 чылдан тура, Тыва Арат Республиканың тургустунганындан бээр демдеглеп эгелей берген. Тываның Совет эвилелинге турган үезинде байырлалды эрттирерин хоруп каапкан турган, 1993 чылда чоннуң байырлалын катап эгиткен.