ТР-ниң Чазак Даргазының оралакчызы Артыш Кыргыстың башкарылгазы-биле хереглекчилерге одаар чүүл хандырылгазының айтырыгларын сайгарар оперативтиг штаб республика чазаанда ажылдап турар.
Энергетика болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый сайыды Эдуард Кууларның удуртканы ажылчын бөлүктүң кежигүннери брифингини эрттирип, регионда одаар чүүл өртээниң аартап турарының чылдагааннарын болгаш байдалды турумчудар хемчеглерни массалыг информация чепсектеринге тайылбырлаан. Ол айтырыг Россияның Чазааның Даргазының оралакчызы Александр Новактың хууда хыналдазында дээрзин база демдеглээн.
Россияның федералдыг монополияга удур албанының Тыва Республикада эргелелиниң, ТР-ниң Тарифтер албанының, Тываның Экономиктиг хөгжүлде яамызының база Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының удуртукчулары болгаш төлээлери брифингиге киришкен.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның Россияның Энергетика яамызы болгаш кол бараан хандырыкчылары-биле чугаалажылгазының түңнелинде, Ачинскиниң нефть болбаазырадыр бүдүрүлгезинден болгаш «Газпромнефть» компаниядан кывар-чаар чүүлдерни июньда дорт сөөртүп эгелээнин сагындыраал. Чамдык регионнарда бензин хандырылгазының үзүктелиишкини болуп турда, ол дугуржулгалар республикага ону болдурбаан.
Тываның Энергетика болгаш чуртталга-коммунал ажыл-агый яамызы бөгүнде республикада ажылдап турар 91 бензин кудар станцияның 89-у хуу кижилерниң өнчүзү дээрзин журналистерге дыңнаткан. Улуг федералдыг четкилерни регионда чүгле Кызылда ийи «Роснефть» бензин кудар станциязы төлээлеп турар. Энергетика яамызы бензин кудар станцияларда бензин өртээнге дорт салдар чедирип турар аңгы-аңгы барымдаалар барын тайылбырлаан.
Хууда бензин кудар станциялар өртектеринге бүдүрүкчүлерден садып алганы бензининиң өртээн кииреринден аңгыда, ооң ээзиниң мөөңге садып алган немелдезин, сөөртүп эккелген чарыгдалын база орулгага хууну кадып ап турар. Ынчангаш кывар-чаар чүүлдүң иштики рыногунда мөөңнеп садар өртектерден хуу бензин кудар станцияларның өртектери дорт хамааржыр. Кажан мөөңнеп садар өртектер өскенде, хамаарышпас бензин кудар станциялар когаравазы-биле үүрмектеп садар өртектерин өстүрер ужурга таваржып турар. Амгы үеде бензинниң аар өртээниң кол чылдагааны – мөөңнеп садар өртектиң аартаанында.
«Регионалдыг бензин кудар станциялар ээлери кывар-чаар чүүлдү бичелеп мөөңнеп садар сөөртүкчүлерден садып ап турар. Оларның продукциязының өртектери июньдан өзүп эгелээш, ам-даа өскерлип турар. Өртектерниң өскениниң база бир чылдагааны – «Газпромнефть», «Роснефть» дээш, оон-даа өске улуг нефть компанияларынга хамааржыр үүрмектеп садар четкилерниң республикада чок болганы. Регионнарның хөй кезиинде ындыг четкилер бар. Инфляция үезинде ол четкилерде чыл эгезинден өртектер 3-6 хире хуу өскен. «Роснефть» компаниязының ийи бензин кудар станциязы нефть болбаазырадыр заводтан кывар-чаар чүүлдү дорт сөөртүп турар болгаш, бүгү күжү-биле ажылдап, узун оочурларны тургузуп турарын көрүп тур бис. Ында одаар чүүлге чарыгдал ооң мурнундаазынга деңнээрге, ийи катап көвүдээн. Тываның Чазаа компанияның удуртулгазынче бензин кудар станцияларның санын көвүдедип, кывар-чаар чүүлдүң хемчээлин улгаттырар дилегни чоруткан» – деп, Эдуард Куулар тайылбырлаан.
Ол ышкаш албан чери регионда одаар чүүлге хереглелдиң тургускан лимидин улгаттырар дугайында федералдыг эрге-чагырга органнарынче бижикти база чорутканын сайыт дыңнаткан. Амгы үеде Тывага ай санында 4 тонна хемчээлдиг лимит доктааттынган. Тываның Энергетика яамызы кывар-чаар чүүлдүң хемчээлин ийи катап көвүдедиптер болза, иштики рынокта байдалды турумчударынга дузалаар деп санап турар.
Россияның федералдыг монополияга удур албанының Тыва Республикада эргелелиниң удуртукчузу Феликс Хаджиев албан чери одаар чүүл рыногунуң киржикчилериниң монополияга удур хоойлуларны сагып турарын хүннүң-не хайгаарап турарын дыңнаткан. Чыл эгезинден бээр монополияга удур албанның ажылдакчылары бензин кудар станцияларның талазындан кандыг-даа хоойлу хажыдыышкыннарын демдеглевээн. Кывар-чаар чүүл рыногунуң киржикчилери болур хуу бензин кудар станциялар херек кырында чарыгдалдарынга даянып, өртектерни тургузуп турар деп, Хаджиев тайылбырлаан.
«Республикаже киир сөөртүп турар кывар-чаар чүүл хандырылгазы болгаш аңаа өртектерни тургузары монополияга удур эргелелдиң хыналдазынга турар. Кайы хирени садып алганын база кашка садып турарын көрүп турар бис. Бир эвес өртектерде ылгал улуг, азы эргелерин эртир ажыглаан барымдаа бар болза, ол ышкаш рынок киржикчилериниң аразында сүлчээлиг дугуржулганың чылдактары илереттинер болза, оларга хамаарыштыр чогуур хемчеглер хүлээп алдынар» – деп, Хаджиев журналистерге дыңнаткан.
Тарифтер албаны биле Экономиктиг сайзырал яамызы кывар-чаар чүүлге өртектерниң өскени хлеб, хлеб-булочка аймаа, сүт дээш, оон-даа өске чугула аъш-чем продукциязынга, ол ышкаш хөй-ниити транспортунуң өртээнге салдарын сайгарып, хынап турар. Экономиктиг хөгжүлде сайыдының оралакчызы Снежана Ховалыгның чугаазы-биле алырга, албан чери айыттынган продуктуларның өртектерин өстүрбес дугайында элээн каш дугуржулгаларны улуг садыг четкилери-биле чарган.
Неделя санының мониторингизинден көөрге, социал ужур-дузалыг кол барааннар өртектери ындыг-ла улуг өскерилбээн дээрзин Тарифтер албанының начальниги Елена Бочарова дыңнаткан.
Көдээ ажыл-агый яамызының төлээзи Меңги Кара-оол Россияның Көдээ ажыл-агый яамызы регионда көдээ ажыл-агый бүдүрүлгелерин дизельдиг кывар-чаар чүүл-биле хандырылгазын өйлеп турарын дыңнаткан. Республикада көдээ ажыл-агый бараан бүдүрүкчүлерин солярка-биле бирги ээлчегде хандырар регион операторун тодараткан. Мал чемин белеткээр планныг хууда дузалал ажыл-агый ээлерин база таарымчалыг өртекке солярка-биле хандырар кылдыр Кызылда АЗС-ти аңгылаан. Амгы үеде яамы дизельдиг кывар-чаар чүүлдү кожууннарже хуваар айтырыгны көрүп турар.
Федералдыг штабтың шиитпири-биле, «Роснефть» компания таварыштыр Тываның көдээ ажыл-агыйының хереглелинге чогуур хемчээлдиг солярканы аңгылаанын Эдуард Куулар дыңнаткан. Солярка өртээ бүдүрүкчүнүң деңнелинде хевээр арткан.