Россияның энергетика сайыдының оралакчызы Петр Конюшенко федералдыг яамылар удуртукчуларының делегация составы-биле кады ажыл албан кылып, Тывага келгеш барган. ТР-ниң одалга болгаш энергетика сайыды Эдуард Куулар-биле кады республикада энергетика инфратургузуунуң кол объектилерин ол хынаан.
Сайыттың оралакчызы баштаан делегация Кызылдың чылыдылга-энергетика төвүнге четкеш, бүдүрүлге объектизи-биле танышкан. Ол чорааш, чылыг хандырылгазының келир үезин, амгы үеде энергияның чедишпезин болгаш ону шиитпирлээр айтырыгларны сайгарган.
Кызылдың ЧЭТ-ин 1958 чылдың ноябрь 28-те ажыглалче киирген. 2040 чылга чедир Кызыл хоорайның чылыг хандырылга планындан алырга, ооң күчү-күжүн шакта 341,2 Гкал. Керээде айыттынган чылыгның күчү-күжүнүң курлавыры – 2,98 Гкал/ш, а санааны болза – 65,82 Гкал/ш. Сөөлгү беш чылда республикада чырык энергиязынга хереглел 17,5 хуу өскен, чурттуң ортумак көргүзүүнден ол хөй. Комплекстиг планче кирбээн, даг-болбаазырадылга адыры болгаш келир үениң транспорт коридору-биле холбашкан чаа инвестиция төлевилелдерин хандырар энергетика системазын хөгжүдер дээн немелде хемчеглерни алыры негеттинип келген. Кызылдың болгаш Каа-Хемниң социал-экономиктиг хөгжүлдезинге саадаашкыннарны болдурбазы-биле объектиниң чылыг күчү-күжүн улгаттырары чугула.
Сайыттың оралакчызы өске бир участок – 220 кВ күчүлүг Кызылдың чырык дузалал станциязынга четкен. 142 МВА күчүлүг дузалал станцияны 1960-1970 чылдарда Красноярск крайның электри четкизинге кожар кылдыр туткан. Инвестиция төлевилелдерин электри энергиязы-биле хандырар комплекстиг план езугаар эрткен чылын дузалал станцияны бүрүнү-биле чаартып, ооң күчү-күжүн 330 МВА чедир улгаттырган. Ол чүүл Красноярск крайдан немелде энергияны хүлээп, хуваар кылдыр дериг-херекселдерни чаартыр арганы берген. Ындыг болзажок, Кызылдың келир үеде хөгжүлдезинге энергия күчү-күжүнүң болгаш хандырылгазының схемазын боттандырары-биле үлеп-хуваар четкиниң дөзү апаар 110 кВ күчүлүг «Эне-Сай» дузалал станцияны тудары негеттинип келген. Амгы үеде акшаландырыышкынның дөстерин тодарадып турар.
Петр Конюшенко дузалал станцияның үлеп-хуваар дериг-херексел комплектизин хынаан. Объектилерни кезип чорааш, Кызыл хоорайның бурунгаар хөгжүлдезин, 110 кВ-тыг «Эне-Сай» дузалал станциязын тударын, Тываның электри четки комплекизиниң бүзүрелдиг чоруун бедидер программаны боттандырар айтырыгларны ол-ла черинге сайгарып чугаалашкан. 25 муң ажыг хереглекчилерни электри энергиязы-биле хандырар беш чугула объект бо программада кирген. Программаны федералдыг кады акшаландырыышкын-биле боттандырарының аргаларын өөренип көрүп турар.