«Сарыг шажын культуралар диалогунда: кижи төрелгетенниң келир үези» пленарлыг хуралдың соонда, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг-биле Бурят Республиканың Баштыңы Алексей Цыденов, Калмык Республиканың Баштыңы Хасиков Бату база Москваның күрүне университединиң Азия болгаш Африка чурттарының талазы-биле институттуң директору, Сарыг шажын өөредилге болгаш эртем-шинчилелдерге деткимче фондузунуң президентизи Алексей Маслов журналистер-биле ужурашкан.
Россияда националдар болгаш шажыннар аразында эп-найыралды быжыглаарынга сарыг шажын ужурлар шуулганның ужур-утказын, ооң белеткелин, регионнарның культурлуг төлевилелдериниң салдарлыын чугаалашкан.
«Делегей чергелиг бо сарыг шажын шуулганы, бир дугаарында, бистиң тыва культуравыстың ханы болгаш бот-тускайлаң талаларын, ооң буддийжи ужурлар-биле чарылбас харылзаазын бүгү делегейге көргүзер онзагай арга-дыр. Тыва – Россияда сарыг шажын төптериниң бирээзи. Мындыг шуулганны эрттирип турары бо сүлде-сүзүктүг өнчү-салгалывысты кадагалап арттырарынга болгаш быжыглаарынга бистиң төөгүлүг ролювусту чугаалаар арганы берген» – деп, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг чугаалаан.
Эрткен чылын Элиста хоорайга эрткен шуулган соонда шуулганны эрттирер эстафетаны республика дораан хүлээнип алганын ол демдеглээн. Ол үеден бээр Кызылда улуг ажылдар кылдынган: хөй-ниити шөлдерин, кудумчуларны чаартып, аэропорт комплекизиниң девискээрин чаагайжыткан.
Бурятияның Баштыңы Алексей Цыденов чаңчылчаан үнелиг чүүлдерни нептередиринге Бурятия чаа эгелекчи болганын демдеглээн.
«Россия Федерациязында медицина камгаладылгазының полизинче улусчу медицинаны бөгүнде киирген чаңгыс регион бис. Амгы үеде Кыдатта, Моолда, Индияда, Шри-Ланкада дээш, Азияның өске-даа чурттарында чөөн чүктүң улусчу медициназы албан езузу-биле ажыглаттынып турар» – деп, Бурят Республиканың Баштыңы Алексей Цыденов чугаалаан.
Регион Россияның Кадык камгалал яамызы-биле ол аргаларның нормативтиг баазазын ажылдап кылыр, кадрларны белеткээр, бурунгу рецептилерни эртем талазы-биле бадыткаар талазы-биле ажылдап турарын ол дыңнаткан. Амгы үеде бар ажылдарны, ооң иштинде тускай шериг операциязының киржикчилерин катап тургузуушкунунда ону херек кырында ажыглап турар. Алексей Цыденов Бурятияда чөөн чүктүң медицина биле протез төптерин кады тудуп турарын, дайынчылар оон амгы үениң протезтеринден аңгыда, чөөн чүк медициназының аргалары-биле реабилитацияны база алырлар деп демдеглээн.
Калмыкияның Баштыңы Бату Хасиков республиканың культурлуг төлевилелдериниң дугайында чугаалааш, Н.Пальмов аттыг Национал музейден онзагай экспонаттарны, ооң иштинде «Тодо бичик» деп эрги калмык бижиктиң үлегерлерин Тывада шуулганче эккелгенин, Кызылда региондан эки турачылары база киржип келгенин чугаалаан.
«Калмыкияда хөй дылдар билир аныяктар көвүдээнинге өөрүүр мен. Оларның чамдыызы Тывада сарыг шажын шуулганында эки турачылап турар, оларның аразында «мөңгүн эки турачылар» база бар. Эки турачы ажыл дээрге сарыг шажынның эң-не көскү, ыдык илередии-дир. Ол бүгү чугаалаанывыс дег, шуптувусту каттыштырып турар» – деп, Калмык Республиканың Баштыңы Бату Хасиков демдеглээн.
Бату Хасиков ол барыын чүктүң моделинден дыка ылгалдыг буддийжи экономиканың ужур-дузазын база демдеглээн: ол кижиге угланган болгаш, курлавырларны кайы хамаанчок чарыгдавайн, камныг, шын ажыглаарын угаадып турар.
Москваның күрүне университединиң Азия болгаш Африка чурттараның талазы-биле институттуң директору, Сарыг шажын өөредилге болгаш эртем-шинчилелдер деткиир фондунуң президентизи Алексей Маслов Россияның чоннарының хөгжүлдезинге буддизм улуг үлүг-хуузун киирип турар деп чугаалаан.
«Сарыг шажын угаан-медерел – харылзажырының, кээргээчел чоруктуң, чоок кижилери дээш өөрүп билириниң, кижилер аразында ынакшылдың, бодунуң билиглерин үлежип билириниң угаан-медерели-дир. Өскээр чугаалаарга, шак-ла ындыг угаан-медерел этниктиг болгаш девискээр талазы-биле удурланышкак чүүлдерни ажып шыдаар. Бо утка-биле алырга, Россияның сарыг шажын чоннарының шынап-ла чаңгыс демин көрүп турар бис» – деп, Алексей Маслов чугаалаан.
Дараазында шуулганның болур чериниң дугайында айтырыгга харыылап тура, V делегей чергелиг сарыг шажын шуулганы албан болурун дыңнаткан.
«Ол Россияның эң-не чараш черлериниң бирээзи база Россияда эң-не сайзыраңгай черлерниң бирээзи болур. Аалчыларывыска российжи девискээрлерниң каш янзынын, барыын чүк сарыг шажынындан эгелээш, чөөн чүктүң буддизмге чедир көргүзерин кызыдар бис. Ынчангаш кайгамчык чүүл болур» – деп, Алексей Маслов түңнээн.
Делегей чергелиг сарыг шажын шуулганы – бүгү делегейден сарыг шажын төлээлерин чыып, сарыг шажынның, буддийжи культураның, философия болгаш практиканың сайзыралынга амгы үениң айтырыгларын сайгарып, аңгы-аңгы чурттарда бсарыг шажын организацияларның аразында делегей чергелиг кады ажылдажылганы быжыглаар хемчег-дир.
Баштайгы үш шуулган Бурятияга 2023 биле 2024 чылдарда, Калмыкияга 2025 чылда эрткен. Роконгресстиң деткимчези-биле Россияның Буддийжи чаңчылчаан Сангхазы, Бурят Республиканың Чазаа, Калмык Республиканың Чазаа база Сарыг шажын өөредилге болгаш эртем-шинчилелдерге деткимче фондузу ону организастаан.
