Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг харагалзал болгаш ажаалда-тежээлде ажылдакчызының хүнүн тургузар дугайында чарлыкка атты январь 30-де атты салган. 1930 чылда Тыва Республикага өг-бүле, өгленири болгаш ажаалда-тежээлде дугайында хоойлуларның бир дугаар чыындызы үнген хүн – майның 18-те ону демдеглеп байырлаар.
Тываның эрге-чагыргазы ажаалда-тежээлде органнарының ат-алдарын бедидип, өг-бүле тургузуун, ие-чашты камгалаар айтырыгларже онза ужур-утканы берип, ону демдеглээри-биле ол шиитпирни хүлээп алган деп, ТР-ниң Күш-ажыл болгаш социал политика яамызы тайылбырлаан. Уруглар төрүттүнериниң болгаш хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерниң саны-биле чуртта мурнуку черде республикага бо айтырыглар онза чугула.
Амгы үеде Тывада 390 ажыг кижи харагалзал болгаш ажаалда-тежээлде органнарында ажылдап турар. Олар ада-иези чок арткан уругларның чурттаар черин тодарадырын хандырып, амыдыралдың берге байдалдарынга таварышкан өг-бүлелерге деткимчени көргүзүп турар. Ажылдакчыларның ындыг күжениишкиннери болгаш кызымаккай чоруу-биле дыка хөй өг-бүлелер кадагалаттынып, амыдыралдың таптыг агымынче эглип, уругларның сонуургалдары камгалаттынып, социал өскүстер санын эвээжедип турар.
1930 чылда Тываның бир дугаар Өг-бүле дугайында хоойлузу хүлээп алдынганын, 18 хардан эгелеп өгленип болурун хоойлу езугаар доктаатканын сагындыраал. Аныяктар боттарның күзели-биле өг-бүле тударын, а албадал-биле өгленири кеземче харыысалгазынга онаажырын ында айыткан. Душтук кыс дээш төлевир төлээри, азы хүлээп алыры хоруглуг турган.
Өг-бүле боттарының ажылын болгаш мергежилин хостуг шилип ап, бот-боттары дугурушкаш, ниити ажыл-агыйны тудар. Оларның аразында маргылдааларны судка үзе чарып болур апарган. Ада-ие кайызы-даа ажы-төлүн азырап, кижизидер хүлээлгелиг, херек апарза күрүнениң школа-интернаттарынче өөредип-кижизидер кылдыр берип болур, ынчангаш ол сорулга-биле харагалзал болгаш ажаалда-тежээлде институду тургустунган.
Россияда харагалзал болгаш ажаалда-тежээлде ажылдакчыларының аңгы байырлалы чок дээрзин сагындыраал. Июнь 8-тиң хүнүнде, Чурттакчы чоннуң социал камгалал адырының ажылдакчызының ниити хүнүнде ону демдеглеп турар. Ынчангаш регионнар боттары харагалзал болгаш ажаалда-тежээлде ажылдакчызының хүнүн тургузуп, ону демдеглеп турар.