Республикада көдээ ажыл-агый шөлдерин саарылгаже киирип, ооң шын ажыглалын чедип алырынче угланган комплекстиг хемчеглерни ап чорудуп турар. Ол ажыл федералдыг болгаш регионалдыг программаларга киржип, тус чер бот-башкарылга органнарының идепкейлиг киржилгези-биле чоруп турар.
Тывада көдээ ажыл-агый черлериниң ниити шөлү 3,3 сая ажыг гектар, оларның хөй кезии одар-белчиир болгаш сиген шөлдери кылдыр ажыглаттынып турар. Сөөлгү чылдарда көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлеринге тускайлаан шөлдер хемчээли улгатканы демдеглеттинген. Чижээ, 2026 чылдың эгезинге чедир 1,1 сая ажыг гектар көдээ ажыл-агый шөлдерин ажыл-агый ажыглалынче киирген, эрткен үелерге деңнээрге барык 12 муң гектар хөй.
2022 чылдан 2025 чылга чедир көдээ ажыл-агый черлерин көдээ ажыл-агый ажыглалынче чедимчелиг киирер күрүне программазы-биле, 321 муң ажыг гектар ниити шөлдүг 1935 чер участогун кадастр учедунда бүрүткээн. Херек кырында, 277,5 муң гектар шөлдүг 1402 участокту көдээ ажыл-агый ажыглалынче киирген, ол дээрге планныг көргүзүгнүң 88 хуузу болур. Республиканың шупту кожууннарында черлерни ажыглалче хаара тудар ажылды чоруткан, Улуг-Хем, Эрзин, Каа-Хем база Бии-Хем кожууннар улуг үлүг-хуузун киирген.
Чер ажылдыгларга күрүне деткимчези чугула угланыышкын болуп арткан. 2025 чылда 1151 көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлери үнүш болгаш мал ажыл-агыйын хөгжүдеринче ниитизи-биле 733 сая ажыг рубль субсидияны алган. Бо хемчеглер черлерни шиңгээдиринге идигни көргүзүп, көдээ ажыл-агый шөлдериниң дүжүткүрүн бедидип, турум хөгжүлдени бээр.
2026 чылда Кызыл, Мөңгүн-Тайга, Улуг-Хем, Барыын-Хемчик, Бай-Тайга, Бии-Хем кожууннарда ниитизи-биле 20 муң хире гектар шөлдүг 336 чер участогун ажыглалче хаара тудары планнаттынган. Ол черлерни эрткен чылын-на кадастр учедунда тургускан. Ол көдээ ажыл-агый шөлдерин ажыл-агыйже киирер ажылдар ам-даа уламчылап, Тыва Республиканың аъш-чемге айыыл чок чоруун быжыглаарынга болгаш агроүлетпүр комплекизин хөгжүдеринге идигни бээр.