Тываның чамдык черлеринге (Эрзин кожууннуң Бай-Даг суур) сооктар 56 четсе-даа, мал ажыл-агыйларында мал-маган кыштаглаашкыны эки эртип турар.
Неделя санында эртип турар аппарат хуралынга кыштаглаашкынны сайгарган. Хуралга тодаргай илеткелди белеткээн ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының тускай мергежилдиглериниң тайылбырлааны болза, кышка баш удур белеткелди чорутканындан малдың күш деңгели эки, сиген-ширбиил четчир, кажаа-хораазын болгаш чогуур мал чемин белеткээнинден мал бажында чидириг чок эртип турар.
Күштүг сооктардан аңгыда, бо кыш тыва малчыннарга бергедээшкиннер тургуспаан деп, яамы дыңнаткан. Бүгү республикада харның кылыны ортумаа-биле 27 сантиметр. Хар бо хиреде мал-маганны одарладып болур. А Таңды, Бии-Хем, Тожу, Каа-Хем кожууннарда хар элээн кылын дүшкен.
Улуг харлыг одар-белчиирлерни болгаш оруктарны далбыйлап турар. Бо кыжын ол ажылче 97 трактор болгаш грейдерни, ол ышкаш малчын турлагларже оруктар үстүреринче 200 ажыг тракторну хаара тутканын яамы дыңнаткан.
Бо чылын республикада 223,9 муң тонна сиген-ширбиилди база 986 тонна мал чиир тарааны белеткээн. Бир баш мал санында онааштыр 3,36 центнер мал чемин курлавырлаан. Бо хүннерге чедир курлавырда сиген-ширбиилдиң үштүң бир кезии ажыглаттынган.
Кожуун бүрүзүнде канчап билир дээш аңгылаан ниитизи-биле 1300 тонна хире республика болгаш муниципалдыг мал чеминиң курлавыры база бар. Ону адрестиг ажыглаар – кажан ажыл-агыйда мал чеми төне бээр болза алыр. Амдыызында ындыг таварылгалар болбаан, ынчангаш ол курлавырны ам-даа дегбээн.
Көдээ ажыл-агый яамызы кожуун чагыргалары-биле кады малдың күш-шыдалынга ветеринарлыг хайгааралды тургускан. Кыштаглаашкынче кирерде мал-маганны ящур, сибирь язвазы дээн ышкаш айыылдыг аарыгларга удур тараан. Ветеринария албанының специалистери чүгле эрткен неделяда 325 малчын турлагны эргип хынааш, дузаны чедирген.
ТР-ниң аңныыр хайгааралының күрүне комитеди Тываның Баштыңының тускай даалгазы езугаар, аңчылар дузазы-биле бөрү халдаашкыннарындан мал ажыл-агыйларын камгалаарын организастаан. Бөрүлер көдээ ажыл-агыйынга улуг когаралды чедирип турар. Кыш эгелээнден бо хүннерге чедир 358 баш малды тутканы демдеглеттинген, ооң иштинде 33 инек, 207 хой, 118 чылгы мал когараан. Когаралдың түңү алды сая рубль хире. Бөрү аглаар бригадалар чаңгыс неделя дургузунда 27 бөрүнү узуткаан.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг кыштаглаашкынның канчаар эртип турарын сайгарган соонда, элээн каш даалгаларны берген. Чижээ, малчын өг-бүлелерге удур кем-херек үүлгедиишкиннерин, мал оорлаашкынын, кадат чок одарлаашкынны болдурбас талазы-биле хемчеглерни алыры чугула. Ол ышкаш малчыннарның боттарының кадыкшылын шинчип, аарып болурунуң чылдагааннарын үезинде тодарадып, херек дузаны чедирер.
Малчын турлагларынче үнерде полиция, хамааты камгалал болгаш онза байдалдар албанының ажылдакчыларын, эмчилерни хаара тударын сүмелээн. Ажыл-агыйларны суг-биле доктаамал хандырар, ол ышкаш аалдарже баар оруктарның харын үе-шаанда үстүрүп турарынче онза кичээнгейни угландырар даалганы берген.