Тываның Экономиктиг хөгжүлде болгаш үлетпүр яамызы 2026 чылдың бирги чартыында регионнуң социал-экономиктиг хөгжүлдезин түңнээн. Республика көргүзүглерниң хөй кезиинде эки динамиканы кадагалап турар: үлетпүр бүдүрүлгези, инвестициялар, сайгарлыкчы чорук болгаш чурттакчы чоннуң орулгалары өскен.
Эң-не көскү түңнелдерни үлетпүрде чедип алган. Алды айның түңнелдери-биле регионда үлетпүр бүдүрүлгезиниң индекзи 13 хуу өскен, ол Сибирь федералдыг округ регионнарының аразында эң эки көргүзүг. Бүдүрүлгениң хемчээлин 2,6 катап көвүдеткен болбаазырадылга бүдүрүлгелери өзүлдениң кол шимчедикчизи болган.
Тыва дүктү бүрүнү-биле болбаазырадыр төлевилелдиң ийиги чадазын ажылдадып эгелээни – чугула болуушкуннарның бирээзи. «МТС Западная» компания Тываның хөгжүлде фондузунуң деткимчези-биле тус черниң чиг эдинден кидис, чылыг додар болгаш чоорганнарны бүдүрүп эгелээн. Немелде ажылчын олуттарны тургузуп, республиканың бүдүрүлге продукцияның янзызын калбартканы – бүдүрүлгениң хөгжүлдезиниң чаа чадазы.
Тываның Экономиктиг хөгжүлде болгаш үлетпүр яамызы аъш-чем үлетпүрүнүң хөгжүлдезин база демдеглээн. «Бай-Хаак Аква» ижер суг бүдүрүкчүзү продукциязының шынары дээш бедик федералдыг шаңналдарны алган болза, а «Озун» компанияның «Аржаанская» ижер суу «Россияга бүдүрген» программа-биле Тывада бир дугаар сертификатты алган.
Инвестиция адырында бүзүрелдиг өзүлде хевээр арткан. Бирги чартык чылда кол капиталче инвестициялар хемчээли 12,4 млрд рубль болган, бир чыл бурунгаар турганындан 9,1 хуу хөй. Чыл төнчүзүнге чедир Ак-Суг, Тастыг база Кара-Белдир чыдыннарында улуг төлевилелдерни боттандырары идепкейлиг чадазынче шилчий бээрге, ол көргүзүг оон-даа өзер ужурлуг. Төлевилелдер боттандырылгазы 700 ажыг чаа ажылчын олутту ажыдар.
2025-2030 чылдарда Тываның социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң бот-тускай программазының күүселдези уламчылап турар. Бо чылда көрдүнген акша-хөреңгиниң 87 ажыг хуузу бо хүнге чедир шиңгээттинген. Оон ыңай 464,2 сая рубльди Тываның хөгжүлде фондузунуң капиталын улгаттырарынче болгаш үлетпүр парктарының инфратургузуун тургузарынче угландырар.
Сайгарлыкчы идепкей база өскен. Алды ай дургузунда сайгарлыкчыларга 86 сая ажыг рубль түңүнге чиигелделиг 29 микрочээлилерни берген. Магадылал фондузунуң хүлээнгени езугаар бизнесче 194 сая рубльге чээли акша-хөреңгизин хаара туткан. Биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чоруктан үндүрүг орулгалары көвүдеп, социал бүдүрүлгелер саны ийи катап өзүп, чогаадыкчы индустрия адыры сайзырап турар.
Хереглекчилер адырында база эки өскерлиишкиннер демдеглеттинген. Үүрмек садыг-сайгарылга эргилдези 9,1 хуу, хөй-ниити чемненилгези – 7,8 хуу өскен. Социал чугула барааннарның өртектерин өстүрбес дээш, «Хороший» биле «Кукуруза» садыг четкилери-биле кады ажылдажылга чоруп турар. Ол ышкаш республикада «Пятерочка» садыынга бирги «Фермер ортулуун» ажыдып, ында 16 тус чер бүдүрүкчүлериниң продукциязын делгээн.
Экономиктиг өзүлде республиканың чурттакчыларының амыдыралының деңнелинде база көстүп турар. Айда ортумак шалың 17 хууга өзүп, 86,9 муң рубль четкен. Ажыл чок чоруктуң ниити деңнели 4,7 хуу чедир баткан.