Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы 2026 чылче чагыглар киирер кампанияның түңнелдерин чарлаан. Мелиорация хөгжүлдезинге хамааржыр 12 төлевилелдиң 10-у федералдыг шилилдени эрткен болгаш, келир чылда боттаныр.
Чер ажылдарынга айыылдыг девискээрлерге хамаржыр республикада мелиорация – тараа дүжүдүн көвүдедиринге болгаш бүдүрүлгениң турум ажылдаарын хандырарынга эң чугула чепсек.
Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг көдээ ажыл-агыйга ажыглаар черлерни эргилдеже хаара тудар база мелиорация комплекизин хөгжүдер күрүне программазынче субъектини киирер айтырыгга РФ-тиң Президентизи Владимир Путинден деткимчени алган.
Бо чылын албан чери федералдыг шилилдеже мелиорацияны хөгжүдер талазы-биле алызында кедилиг 12 төлевилелин киирген. Он эгелээшкин деткимчени алган, ооң иштинде черлерни шынарын экижидер төлевилелдер (культуртехнологтуг ажылдар) база арга-арыгны тарып тургаш черлерни камгалаар төлевилелдер (агроарга-арыгмелиорация) дээш 10 эгелекчи ажылдар деткимчени алган.
Амгы үениң дериг-херекселдери-биле чепсеглээн суггарылга системаларын катап тургузарының ийи улуг төлевилели техниктиг шилилдени эрткеш, алызында кедилиг деп үнелелди алган. 2026 чылда федералдыг бюджеттиң акша-хөреңгизин бирги кварталда төнчү шиитпир-биле эде хувааган соонда, оларны боттандырары планнаттынган. Төлевилелдер ниитизи-биле 1000 ажыг гектар суггат шөлдүг Таңды кожуунда суггарылга системаларын катап тургузар ужурлуг.
Тывада совет үе соонда ажылдавайн барган суггарылга системаларын сөөлгү чылдарда катап тургузуп эгелээн. «Көдээ ажыл-агый продукциязын үндүр сөөртүрү» национал төлевилелдиң ачызында, Бии-Хем кожуунда суггарылга системазын 2023 чылда катап тургузуп, Чаа-Хөл, Чеди-Хөл, Каа-Хем, Улуг-Хем, Бии-Хем кожууннарда культтехнологтуг ажылдарны чорутканындан, 1,6 муң ажыг гектар черлерни ажыглалче киирген. «Делегей кооперациязы болгаш экспорт» национал төлевилел-биле 2024 чылда Барыын-Хемчик, Чеди-Хөл, Каа-Хем кожууннарда суггарылга системаларын чаарткан. Бо чылын федералдыг акша-хөреңги-биле Тываның барыын талазында – Барлык биле Алаш суггарылга системаларын катап тургузар ажылдар эгелээн.
Амгы үеде республикада 58 суггарылга системазының төлевилел күчүзү 41,9 муң гектар шөл, ол системаның чедизи федералдыг, а 51-зи муниципалдыг өнчүге хамааржыр. Бо системаларның 37-зи техниктиг байдалы-биле ажылдавайн турар. Ол мелориация айтырыгларын шиитпирлээр дээш, регионнуң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы «Сибирьмелиосугажыл-агый» эргелели» ФКБА-ның Тывада салбыры-биле кады суггарылга системаларының ончалалын чорудуп, федералдыг 6 суггарылга системазын, ооң иштинде ажыл-агый четкилерин катап тургузарының бүдүрүлге планын бадылап, 2025-2030 чылдарда Тыва Республиканың мелиорация комплекизин хөгжүдер болгаш катап тургузарының хемчеглер планын («орук картазын») ажылдап кылган.