Тываның Кадык камгалал яамызы коллегия хуралында 2025 чылда ажылдаанын түңнээн. Яамы Ада-чурт камгалакчызының чылында Ада-чурттуң Улуг дайынының хоочуннарынче болгаш тускай шериг операциязының киржикчилеринче онза кичээнгейни углап, эмчи дузазының чедингирин хандырар хемчеглерни алган.
Эрткен чылын тускай шериг операциязының 651 шериг албан-хүлээлгелигге база хоочунга, ол ышкаш оларның өг-бүлезиниң 1300 хире кежигүнүнге психиктиг болгаш психологтуг дузаны көргүскенин кадык камгалал сайыдының бирги оралакчызы Марианна Куулар дыңнаткан. Эмчи реабилитациязынче 500 дайынчыны болгаш оларның 200 ажыг өг-бүлезин хаара туткан.
Эмнелге организациялары эмчи реабилитациязының шынарын бедидер дээш, 207 санныг амгы үениң дериг-херекселин садып алган. Чөөн-Хемчик биле Улуг-Хем кожууннар аразының эмнелге төптеринде амбулаторлуг реабилитация салбырлары ажыттынган. «Чедер» курортунга 124 база «Серебрянка» санаторий-профилакторийге 465 кижиге санаторлуг эмнээшкинни чоруткан. Илизаров аттыг Национал эмчи эртем-шинчилел төвүнче 5 кижини, Вишневский аттыг хирургияның национал эмчи эртем-шинчилел төвүнче 1 кижини чоруткан, 6 кижи ээлчегде.
Марианна Куулар Россияның чаа девискээрлериниң чурттакчыларынга болгаш шериг албан-хүлээлгелиглеринге ачы-буян чедиреринге киришкени дээш эмнелге коллективтеринге четтиргенин илереткен. Ол угланыышкынга ажылдар ам-даа уламчылаар деп, ол демдеглээн.
2025 чылда кадык камгалалының сорулгаларын чедип алырының бирги арга-хевири – «Узун болгаш идепкейлиг назын» национал төлевилелди боттандырары болган. Кадык камгалалының эгеки чадазын эде чаартыр программа-биле республиканың кожууннарында 10 фельдшер-акушер пунктузун болгаш 2 амбулаторияны туткан, беш объектиге үндезин септелгени кылган. 48 машинаны, оларның аразында ийи көжүп чоруур ФГ болгаш маммография машиналарын саткаш, хуваап үлээн.
2025 чылда кадык камгалалының эгеки чадазын эде чаартыр программа-биле 179, «Кадыкшылды катап тургузарынга таарымчалыг эмчи реабилитациязы» программа-биле 207, «Кадыкшыл кижи бүрүзүнге» программа-биле 21, «Өг-бүле» национал төлевилел-биле 153 дериг-херекселди садып алган.
Эмнээшкинниң чаа арга-хевирлерин ажыглалче киирген. Чижээ, республиканың онкология диспансери эмиг рагы барда, бестерни ап кагбышаан, имплант салырын хары угда кылып эгелээн. Диш эмнелгези диште кариести эмнээрде бодунуң хевирин кадагалап арттырар инфильтрацияны ажыглап, эмнээшкинни чорудуп турар. Республиканың 1 дугаар эмнелгезинде ховар аарыгларга элээн каш кезиишкиннерни кылган.
Чаңгыс аай диспетчер албанын төпчүткенинден ажыл-чорудулганы болгаш хөделиишкиннерни таарыштырары экижээн, дүрген дуза бригадаларын, ооң иштинде авиа-дүрген дуза чедирилгезин кыйгыртыры бөдүүнчээн. Баш бурунгаар бижидип алырынга эптиг кылдыр кылыр дээш, чаңгыс колл-төптү тургускан. 2025 чылдың февральдан эгелеп, 100 муң ажыг аарыг кижи ону таварыштыр бүрүткеттинген, оларның аразында 7,5 муң аарыг кижилер ээлчег чокка бижиткен.
Чурттакчы чонга диспансеризацияны база профилактиктиг шинчилгелерни эрттирери узун назылаарының база шимченгир амыдыралды тударының шынарын бедидер сорулганы чедип алырынга улуг рольду ойнап турар. Эрткен чылын ол планны 92,9 хуу күүседип, 261574 кижини хаара туткан.
Кадык камгалал яамызының ажылы кол демографтыг көргүзүглерде көскү. Албан чериниң медээзи-биле алырга, 2025 чылда республикага 5245 чаш, азы 1000 чурттакчыга онааштыр 15,5 чаш төрүттүнген. Ооң мурнунда чылдың сан-чурагайындан эвээш-даа болза, российжи ортумак деңнелинден 1,9 катап хөй. Чаштарның өлүп-хораар чоруу 35,5 хуу эвээжээн, чүге дизе чаа төрүттүнген чаштарны ажаап-карактаарының байдалы экижээн, иштиг херээженнер хайгааралга эртежик туруп, төрүттүнер чаштарны хынаары калбарган.
Республикада демографтыг байдал чайгаар өзүлдени көргүзүп турар. 2024 чылда 1000 чурттакчыга онааштыр ол 4,3, азы 1459 кижи болган.
