Тывада чигир аарыглыг 6097 кижи диспансер хайгааралында, чыл эгезинден бээр 235 чаа таварылга илереттинген. Тывада республиканың амбулаторлуг эндокринология төвү, эндокринолог эмчилерниң 10 кабинеди, «Чигир аарыглыг бут» кабинеди, диабет ретинопатиязының диагностика албаны болгаш аарыг кижилерге школалар бар.
Тываның Чазааның хуралында кадык камгалал сайыды Анатолий Югай 2026-2030 чылдарда чигир аарыгга удур демиселдиң регионалдыг программазын таныштырган. Аарыгны эге чадазында илередири, аарыг кижилерни доктаамал шинчилээри болгаш аарыгның ханылаарын болдурбазы программада көрдүнген. 2025 чылдан эгелеп «Узун болгаш идепкейлиг назын» чаа национал төлевилел күүселдези-биле ажыл чоруп турар.
Амгы үеде республиканың амбулаторлуг эндокринология төвү болгаш Кызылда болгаш кожууннарда эндокринолог эмчилерниң он кабинеди аарыг кижилерниң тускайлаттынган дузаны көргүзүп турар. Оларның ийизи – бичии уругларга. Оон аңгыда «Чигир аарыглыг бут», диабеттен ретинопатия болгаш лазерлиг процедуралар өрээлдери бар.
Аарыг кижилерге херек өөредилгелерни бээри – ажылдың чугула кезээ. Чигир аарыының школаларынга 1132 кижи чугула херек билиглерни алган. Тускай мергежилдиглер аарыгны хынаарын, диетаны сагыырын болгаш эмчилерниң сүмелерин күүседиринге дузалажып турар.
Аарыгны хоочуратпазы – кол кичээнгейде. 2026 чылда 1358 аарыг кижи «Чигир аарыглыг бут» өрээлинге шинчиткен. 183 кижини хайгааралда алган, оларның аразындан 73 аарыг кижиниң буду чигир аарыындан когарап болур айыылда. Бо чылын 23 кижиде ындыг им-демдектерни бир дугаар илереткен, ындыг аарыглыг 97 кижи эмчи хайгааралында.
1081 аарыг кижиниң караан шинчээн. 113 кижиде чигир аарыының ретинопатиязы бир дугаарында илереттинген, ындыг аарыг шупту 394 кижи бар. Төл манап турар чигир аарыглыг иштиг херээжен улуска дуза чедирери – тускай угланыышкын. Бо чылын 145 иштиг херээженни шинчилээн, 787 божуур иени чигириниң деңнелин үргүлчү хайгаараар херексел-биле хандырган.
Чигир аарыг кижилер республиканың бир дугаар эмнелгезинде 21 орунда чыдып алгаш, эмнээшкинни ап турар. «Эндокринология» угланыышкынында бедик технологиялыг эмчи дузазынга хамааржыр арга – кеш адаанче инсулинни доктаамал салып бээр электроннуг хевирни мында ажыглап турар.
2030 чылга чедир программа чигир аарыг кижилерниң 94 хире хуузун диспансер хайгааралынга алыр, а гемоглобинде чигирге лабораторлуг шинчилелдер эртер аарыг кижилер үлүүн 60 хуу чедирери планнаттынган.
Ооң-биле чергелештир чигир аарыг кижилерге кезиишкиннер, караа көрбестээр таварылгалар база бүүрек солуур эмнээшкин негеттинип турар аарыг кижилерниң санын эвээжедири көрдүнген.