Өткүт ырлаар Өлзей-оол артист

    0
    0

    Бөгүн, февраль 20-де, Тываның улустуң артизи, РСФСР-ниң алдарлыг артизи, «XX чүс чылда Тываның алдарлыг кижилери» деп күрүне номунда ады кирген Николай Өлзей-оолдүң төрүттүнген хүнү. Ыраажылар чурту Бай-Тайганың Бай-Тал суурга Тываның кайгамчыктыг өткүт чараш үннүг ыраажызы 105 чыл бурунгаар чырык черге бодарап келген.

    Бичиизинде-ле ооң ыраажы салым-чаяаны билдине берген. Анай-хураган кадарып, кады ойнап чораан эштеринге улуг кижилерден өөренип алганы ырларны ырлап берип чораан. Өлзей-оолду Шагаа байырлалы, дагылгалар дээн ышкаш болуушкуннарже чалап, чонга ырлап бээрин дилеп турган.

    1932 чылда 16 харлыг, ынчалза-даа бедик-дурт сынныг, мөге-шыырак элээди оол, революсчу аныяктар эвилелиниң кежигүнү Өлзей-оолду Каа-Хем кожууннуң Кара-Белдир деп черде алдын уургайынче ажылдадып чоруткан. Аңаа 1934 чылдың мартка чедир ажылдап тургаш, орустар, татарлар, корейлер-биле таныжып билчип ап, орус дылга элээн чугаалап өөренип алган.

    Тыва Арат Республиканың культура сайыды Седип-оол Танов 1937 чылдың декабрьда Бай-Тайга кожуунга ырлаар, хөөмейлээр, тыва хөгжүм херекселдеринге ойнап билир аныяктар дилеп чедип келген. Ынчан Өлзей-оол хөөмейлеп, ырлап бээрге, ону Кызылга артистке өөрениринге шилип алган. Театр студияга артист мергежилге өөренип тургаш, Кызылдың каттышкан школазынга үжүк-бижикти ханы шиңгээдип алган.
    Совет Эвилелинден чаладып келген, тыва театр уран чүүлүн үндезилеп тургузарынга болгаш хөгжүлдезинге улуг үлүг-хуузун киирген режиссер Иван Исполнев Николай Өлзей-оолдуң актер талантызын эскерип, ону шиилерге көскү болгаш кол рольдарны ойнаарынга хаара тудуп турган. 1943 чылда Сергей Пюрбюнүң «Оруувус ындыг» деп шиизинге Чамзы-Дамбаның, 1944 чылда француз драматург Жан-Батист Мольерниң «Чайгаар эмчи апарган» деп комедиязынга Вальерниң, А.Н. Островскийниң «Ядамыкта яла чок» деп шиизинге Любим Торцовтуң рольдарын чедиишкинниг ойнаан.

    Тываның хөгжүм театрының сценазынга амга чедир көргүзүп турар, тыва театр уран чүүлүнүң оңмас эртинези В.Ш. Көк-оолдуң «Хайыраан бот» деп шииниң кол рольдарының бирээзи Сарыг-Ашакты ойнаан.
    Николай Өлзей-оолдуң даштыкы овүр-хевири, иштики мөзү-бүдүжү кино режиссерларының кичээнгейин хаар тудуп турган. Ынчангаш олар кинога ойнаарынче ону чалап турганнар. 1959 чылда «Ленфильм» киностудияның үндүргени «Ак-көк хемниң кижилери» деп кинога колхозтуң партком секретары Кагай-оолдуң ролюн ойнаан. Оон эгелээш Өлзей-оолдуң кино актёру ажылы эгелээн. «Чекпениң изи» (Онно, 1978), «Ээтпек ындында чүл ол?» (Игнат, 1980), «Айдың дүне чылбырааштар» (1984), «Өрт» деп киноларга ойнаан.

    Николай Өлзей-оол ырлаары-биле кедергей сурагжаан. Үнүнүң баритон онзагай аяныы кандыг-даа ырны бедик мергежилдиг күүседир арганы берип турган. А ооң «Тооруктуг тайгазы» төрээн черинге онзагай ыдык ырызы болуп дыңналып артып каан. Николай Өскеевичиниң дириг болгаш күштүг үнү амдыгаа чедир радио-теледамчыдылгаларда дыңналып турар.

    Реклама