0
    5

    «Алдар аллеязы» төлевилелди Чеди-Хөл кожууннуң Хендерге сумузунуң чурттакчыларының эгелээшкининге үндезилээн.

    Ооң сорулгазы болза, Ада-чурттуң Улуг дайынынга база озалааш чааларга мөчээн чаңгыс чер-чурттугларывыстың чырык адын, тураскаалын мөңгежидери, уруг-дарыгны болгаш аныяктарны төрээн чуртунга ынак болурунга кижизидери болур. Төлевилелдиң кыйгызы: “Эрткен үең утпа, ол келир үениң башкызы-дыр”.
    Төлевилелдиң иштинге Алдар аллеязын тудуп-тургузары көрдүнген. Аңаа дүүштүр Ада-чурттуң Улуг дайынынга болгаш чечен дайынынга киришкен чаңгыс чер-чурттугларывыска хүндүлел самбыразын тургузар.

    Аллеяның девискээринге фронтучу Доңгак Хелиң-оолович Бегзи-Хууракка тураскаалды тургузар. Бо чылын ооң төрүттүнгенинден бээр 100 чылдаанын демдеглеп эрттирер бис. 1943 чылда ол өске тыва эки турачылар-биле бир дөмей, Кызыл Шеригге дузалажып, немец-фашист эжелекчилерни чылча шапчыры-биле фронтуже чорупкан. ССРЭ-ниң хөй националдыг чоннары-биле кады дайынның аар-берге чылдарын эрткен.

    Украинаның Погорельцы суурунда фашистер-биле демиселге амы-тынын оскунган хостакчы шериглерге тураскаал турар. Маны даштан кылган тураскаалда маадырлыы-биле чок болган шериглерниң аттарын сиилбээн, оларның аразында Д.Х. Бегзи-Хуурактың ады база бар. Аар балыглаткан маадырны өлген деп санаан, ынчалза-даа ол шериг госпитальдарга узун беш айның дургузунда чаңгыс эвес удаа кезиишкиннерни эртсежок, төрээн чуртунче амыр-менди чедип келген. СЭКП кежигүнү Бегзи-Хуурак назынының 30 ажыг чылдарын республиканың көдээ ажыл-агыйынга өргээн.Беш оолду өстүрүп, кижизиткен.

    Доңгак Хелиң-оолович Бегзи-Хуурак – III чергениң Алдар ордениниң, I чергениң Ада-чурт дайыны орденниң болгаш хөй санныг күш-ажылчы медальдарның эдилекчизи. 1991 чылда 71 харлыында мөчээн. Эрес-дидим маадырлыг чоруу, амыдыралга ынакшылы болгаш аныяк-өскенге үлегер-чижек болуп чорааны дээш чаңгыс сууржулары аңаа өөрүп четтиргенин илередип, ол дириг турда-ла ооң чурттап турганы кудумчуну маадырның ады-биле адааннар. Ам Д.Х. Бегзи-Хууракка тураскаалды аллеяның дап-дал ортузунга тургузар, бо суурга ындыг маадыр чурттап чораан дээрзин аныяк-өскенге ол сагындырар.

    Бүгү маадырларга тураскаадып, маңаа мөңге отту кыпсыр, кызыл брусчатка-биле чаткан шөлдү бичежек архитектурлуг дүрзү-хевирлер каастаар, ону долгандыр ногаан үнүштерни тарып олуртур болгаш чырыдылганы шөер.

    Төлевилелге 97 эки турачы киржир. Амгы үеде ону боттандырары-биле сумунуң чурттакчылары акша чыылдазын эгелээн болгаш 330 муң рубль акша-хөреңгини чыгган.

    «Алдарның аллеязы» Хендерге сумузунуң таныттынгыр ылгавыр демдээ болур. Ол ышкаш ук чаагайжыттынган булуң чурттакчыларның болгаш аалчыларның дыштаныр чери болур.

    Реклама