“Балгазынның кежээлерин” ырлавышаан…

    0
    1
    Ырда кирген Балгазын сумузунда ажыл-биле бот-хандыртынган аныяк сайгарлыкчыларның бирээзи – Чейнеш Ооржак. Ол эрткен чылын эът продукциязын бүдүрер болгаш болбаазырадыр цехти ажыдып алган.

    Чейнеш хайындырарынга белен аъш-чем: манчы, бууза, котлета, тефтельдер, доңурган болгаш тырткан эът, малдың ижин-хырынын садып турар. Бажыңының девискээринде бодунуң күжү-биле садыгны тудуп алган. Бүрүрген бараанын ында садып-сайгарып турар.

    Аныяк сайгарлыкчы мооң мурнунда-ла манчыларны шалыпкын тудупкаш, сумунуң садыгларынга садары-биле чедирип берип, акша-төгерикти ажылдап ап турган. Социал керээ дамчыштыр күрүнеден алган деткимче-биле деңзи, электрилиг эът дыртар бүдүрүлге машиназы, соодукчулар, тускай столду четчелеп алган.

    Чоокта чаа чагыдып алганы эът хирээлээр херексели база келген. Аңаа бода, чылгы малдың сөөктерин каш секунда дургузунда дески кылдыр хирээлептер. Сөөктүг эътти чон дыка алыр. Килде 80 рубль. Ынчангаш сөөктерни дыка шалывайн, мүн хайындырып ижеринге өйлей кезип турар. Садып алыкчыларның сакпыңнарының хемчээли-биле электрилиг хирээзинге кезип бээр.

    – Тыва кижиниң кужуру эътте дээр болгай. Бүдүн малдың коң эъдин тырткаш, манчы, бууза, тефтельдер, котлета кылыр. Оон аңгыда чымчак эътти, ижин-хырынны үлүглей кезип, доңургаш база садып тур бис. Балгазынчылар тырткан эътти дыка айтырар, ону дораан арыдыптарлар.

    Эът тыртар чаа машина бир-ле сагыш-биле дөмей, эътти ынаар киир сугарга, бирде-бирде ооң даажы “Балгазынның кежээлерин” ырлап турар ышкаш сагындырар. Бир минутада 4-5 кил эътти чайлыг тыртар.

    Далган өер болгаш ону кезер херекселим база шуут магалыг. Чардыкпас болзумза, хүнде 20-30 килограмм манчыны чайлыг тудуптар мен. Бир кил бууза 270, манчы –250 рубль.
    Чоорту эгелеп алган ажыл-херээмни калбартып, немей ажылчын олуттарны база тургузар мен – деп, ол чугаалады.

    Эгелеп чоруур сайгарлыкчы аалында мал-маганны (бода, шээр, чылгы) база тудуп турар. Ынчангаш чем болбаазырадырынга эът дугайында айтырыг тургустунмас. Ынчалза-даа малын база өстүрер сорулгалыг. Чаңгыс чер-чурттуглары хоорай кирип, артык чарыгдал үндүрбейн, малының эъдин дужаап алзын дээш хары угда 300 килограмм эътти килдептер деңзини база садып алган.

    Таңдының садыглары хайындырарынга белеткеп каан аъш-чемни бо-ла айтыра бээр. Амгы үеде эм шынарлыг аът эъдин улус күзелдии-биле садып ап турарын Чейнеш чугаалады. “Бир дугаар аът эъдин садып эгелээримге, суму чону думчуун дырыштырып, шоолуг-ла албайн турду. Ам орус омактыг чаңгыс чер-чурттугларывыс безин аът эъди бар бе деп айтырып турар апарган” – дээш, ол хүлүмзүрдү.

    Ажыл-херээн шуудадып эгелей берген аныяк сайгарлыкчы Эрзин – Тес-Хем – Кызыл аргыжылга оруунуң кыдыынга садыг ажыдып алыр бодалдыг.

    Реклама