Чаңгыс чылдың ажылы эвес-тир

    0
    0

    Россияның Эртемнер академиязының Чөөн чүк шинчилелдериниң институдунуң төвүт-моол филология талазы-биле эртемден, төөгү эртемнериниң доктору Сурун-Ханда Сыртыпова Тываның Гуманитарлыг болгаш тускай эртемнер шинчилээр институдунда болгаш Тываның Национал музейинде шыгжаттынган сарыг шажынның судурлары-биле таныжылгазын дооскан.

    Төөгү-культура өнчүзүнүң кадагалап шыгжап турар байдалдарын эртемден төлептии-биле үнелеп чугаалаан. «Чурттуң чамдык фондуларында шажын номнары ажык черде шыгжаттынып турар. Тывада судур ном бүрүзүн шын пөстерге ораап каан, өрээлде агаарның температуразы өйүнде, төөглүг тураскаал – артефактыларны дугаарлааш, кыска тайылбырын бижип каан» — дээн.

    Эртемден: «Мында бар судурларның очулгазы дээрге чаңгыс чылдың эвес, а тускай сорулгалыг күжениишкиннерни негеп турар улуг ажыл-дыр!» — деп бодалын илереткен. Национал музейниң фондузунда шыгжаттынган сарыг шажынның реликвияларын: бурганнарның статуэткаларын, субурганнарны, коңгаларны, езулалдың херекселдерин кудар тускай майык хевин Сурун-Ханда Сыртыпова сонуургап көрген. Ол бүгүнү шинчилеп каапкан-даа болза, чамдык чүүлдерни оон-даа ханызы-биле бирден бирээ чокка шинчилеп өөренип көөрү чугула дээрзин демдеглээн.

    Бурятияның Тункинск районунуң ламазы Иннокентий Сотников эрги моол бижикти Тываның Национал музейиниң болгаш эртем-шиничилел институдунуң күзелдиг ажылдакчыларынга өөредип турган. Шажын судур номнарын төвүт дылдан тыва дылче очулдурарының берге айтырыгларынга тураскааткан төгерик столга, ол специалист практик кижи болгаш, эң идепкейлии-биле киришкен. Ооң өөредип турган улустары эрги моол бижиктиң кол билиглерин шиңгээдип алгаш, номчуп, очулдуруп турар апарган.

    Буддизмниң судурларын тыва дылче очулдургаш, эрги моол аян-биле домактарны бажындан куду алзы дорт бижиирин ол сүмелеп турар. Эрги моол бижикти уйгур бижикке үндезилеп чогааткан. «Уйгурлар амгы тываларның өгбелериниң санынче кирип турар. Уйгур бижик эрги моол бижик таварыштыр салгалдарынга эглип келир. Ынчап кээрге, түрк дылдыг тывалар — моол болгаш уйгур — ийи аңгы күчүлүг чалгыннарлыг апаар. Тываларның келир үези улуг болгаш солун болур дээрзинге бүзүрээр мен» — деп, Иннокентий Сотников саналын чугаалаан. Эрги моол бижикке улаштыр өөредири-биле Тывага база катап чедип келирин ол планнап турар.

    Тываның Гуманитарлыг болгаш тускай эртемнер шинчилээр институдунга чүгле төөгү-культураның тураскаалдары болур судур номнарны эвес, а хүн бүрүде сарыг шажын ажыл-чорудулгазында ажыглап турар сөзүглелдерни база тыва дылче очулдурар деп сорулгалыг ажылды Тываның Баштыңы Шолбан Кара-оол, Тываның Камбы-Лама эргелели болгаш ТР-ниң националдар херектериниң талазы-биле агенствозу дагзып турар. Төрээн дылынга судур номнарны номчуурга, сарыг шажын өөредии республиканың чүдүкчүлериниң сеткил-чүрээнге чоок болур деп санап турар.

    Реклама