Чаларап келген чылды чаңчыл езугаар уткуур

    0
    1

    Шолбан биле Айлуна Санчы-оолдарның беш ажы-төлдүг өг-бүлези «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» губернатор төлевилелиниң Таңды кожууннуң Балгазын сумузундан 2018 чылдың киржикчилери. Оларның кыштаа, сумудан ырак эвесте, Адаккы Кара-Суг деп черде.

    Хөй ажы-төлдүг өг-бүле 200 төрүүр хойнуң орнунга 20 инекти алган турган. Бо хүнде оларның өдээнде инектериниң баш саны 40 ажып турар. Ынчангаш керээ езугаар төлевилелдиң дараазында киржикчилеринге бо чылын дамчыдар малы белен.

    Өгнүң эр ээзиниң чугаазы-биле алырга, кыштаглаашкын хүр-менди эртип турар. Мал чемин четчир кылдыр белеткеп алган. Инектери төрүп эгелээн. Өөнүң ишти Айлуна хеймер уруун эмчиледир дээш Кызыл баткан болду. Ынчангаш Шолбан кежээки саалда үезинде хууңун тудупкаш, кажаазында инээн саап кириптер. Кыштагда бода малдан аңгыда шээр, чылгы мал, хаваннар база тудуп турар. Кажаа иштинде чаңгыс аскыр дагаа база бар. Чылый бээрге, дагаалар тудар деп турар. Бода малдың чыдынынга херек кургаг өдектиң курлавырын чедер кылдыр белеткеп алган.

    Малы өзүп көвүдээни-биле кажаазын улгаттыр тудуп эгелээн. Оон аңгыда чайгы чадырны, серини, өдек кажаазын немей туткан. Ада-иезиниң дузалакчы кызы Онзагай хой, өшкү оолдап турар үеде боду дег чаш анай, хураганны эмискиктеп, суггарып турар.

    Бир инектен ортумаа-биле сес хире литр сүттү алыр. Саап алган эртенги сүдүн Кызыл-Арыг болгаш Кур-Черде сүт болбаазырадыр цехтерже дужаап турар. Кежээкизин электрилиг сүт тыртар машинага хоюдур тырткаш, өремезин саржаг, чөкпек кылдыр болбаазырадып алырлар.

    Өг-бүлениң ынак чеми: бууза, манчы, саржаг холаан арбай далганы. Амданныг хлебти боттары быжырып алырлар. Ажыткыны база арттырып алыр, херек үеде ынаар чүгле дустуг сугну куткаш, былгаптар. Ынчангаш олар садыг хлевин шоолуг-ла амдан чок болгаш кургаг деп санаарлар.

    Сүт-саан үезинде Айлуна уруглары-биле инектерин хол-биле саар, а Шолбан садып алганы сүт саар аппаратты ажыглап турар. Өгнүң херээжен ээзиниң ада-иези Чойганмаа Байыр-ооловна биле Эдуард Серетейевич Седеннер мал ажыл-агыйын дыка эки билир. Олар уругларынга өмек-дөмек болуп чоруурлар.

    Өршээл болуп, кокай харын-даа өдекче кирбейн турар. Мал кажаазының иштинде Эдуард Серетейевичиниң шагда-ла узуткааны бөрүнүң бажын азып каан. Кыштагжылар ону дөрт даванныг куу дайзыннардан камгалал деп бүзүреп турар.

    Айлунаның ада-иези суурда уйнуктарын школа, уруглар садынче чедирип, карактажып турар. Кыштаг суурдан ырак эвес болгаш дыштаныр хүннерде олар ада-иезинге дузалажып чедип келир. Бичии санчы-оолдар ава, ачазы-биле кады бызааларын ытчып, оларга сиген-ширбиилин каап берип, тыва кижиниң чаңчылчаан ижинге чажындан тура өөренип өзүп турар.

    Каш чылдар эртерге, инек бажының санын элээн өстүрүп, сүт болбаазырадыр цехти ажыдыр сорулганы кыштагжылар мурнунга салып алганнар.

    Мал чеми белеткээр тракторлуг, аңаа кожар дырбааштыг, сиген кезер машиналыг. Хүн херелинден октаг алыр батареяларның ачызында чырыктыг. Кудуктуг. Харылзаа база эки. Кыштагже орук каалама, чиик автомашина безин хала чок чеде бээр.

    Тывалар шаг-шаандан бээр сооктуң дүжерин манап алгаш, эътти белеткеп, доңуруп алыр чораан. Санчы-оолдарның өг-бүлези база езу-чаңчылдарны сагып турар. Өгнүң эр ээзи саңын салып, кыс ээзи шайын, сүдүн чажып, чаларап келген чылды уткуур. Шагаада эрткен чылын-на белеткеп алган үүжезин бузуп, саржаг, чөкпээн, сүттен кылган аъш-чемин ширээзинге делгеп, байырлаарлар.

     

     

    Реклама