Дайзыннарга хоорайын дүжүп бербээн

    0
    4

    Маадыр хоорай Ленинградтың камгалакчыларынга болгаш чурттакчыларынга тураскааткан чыл санында эртип турар Бүгү-российжи “Блокада хлеви” деп акцияны Тывада чарлаанын @tmgnews17 дыңнадып тур.

    Январь 18-тен 27-ге чедир бистиң республикага Ада-чурттуң Улуг дайынының чылында, блокаданы ажып эрткен Ленинград дугайында сактыышкын хемчеглери болур эртер.

    Ийи чартык чыл – 872 хонук үргүлчүлээн Ленинградка бүзээлээшкин (1941 чылдың сентябрь 8-тен 1944 чылдың январь 27-ге чедир) ХХ чүс чылда Ленинградтың тайбың чурттакчыларын аш-чут-биле узуткаар дээн нацистерниң деңнээр чүве чок үүлгедии-дир. Ленинградче халдаашкынны фашистерниң “Север” бөлүк армиязы чоруткан.

    Бүзээлээшкин үезинде Ленинградтан 1,5 сая ажыг кижини үндүрген. Аш-чуттан база түрегделден 700 муң ленинградчылар өлген. Бо санны Нюрнберг судунуң үезинде дыңнаткан. Бо хүнде төөгүчүлер бүзээлээшкинниң ниити когарааннарының саны бүдүн чартык сая кижи деп санап турар.

    Блокаданың эң-не аар берге үези – 1941-1942 чылдарның бирги кыжы. Үш ай дургузунда ниитизи-биле 250 муң кижи мөчээн – ол дээрге Кызыл хоорай болгаш Спутник микрорайон база Каа-Хем суурнуң чурттакчы чонундан катай хаара ийи катап хөй сан.

    Блокада үезинде мурнакчы отрядтың дайынчыларынга бир хүнде 500 грамм, изиг цех ажылчыннарынга – 375 грамм, арткан ажылчыннарга болгаш инженерлерге – 250 грамм, албан-хаакчыларга, азыралда кижилерге болгаш уругларга – 125 грамм хлеб онаажыр турган.

    Кара хлебтиң бир кезии – 35 грамм хире, а ак хлебтиң – 25 хире грамм. Ооң кадында блокада хлевиниң чартыы, 50 хуузу, далганны солуптар чиртинмес холуксаалардан тургустунган: чем целлюлозазы, сыскынды (тарымал тоорук, рапс, лен үрезиннеринден хендир үзүн сы туткан соонда артынчылары), обой доозуну, кактаан шоодайларның доозуну, күзүрүм.

    Ол үеде өске аъш-чем бербейн турган. 1941 чылдың ноябрьдан 1943 чылдың март айга чедир аъш-чемни Ладога хөлүн таварыштыр “Амыдыралдың оруундан” сөөртүп экеп турган. Чайын – сугдан, кыжын – дош кырындан.

    Ленинградтың бүзээлээшкинин 1944 чылдың январь 27-де совет шериглерниң Ленинград-Новгород операциязының тулчуушкунунда хостаан. Акция шупту кижилерге өлүмнүң айыылынга тургаш-даа дайзыннарга хоорайын дүжүп бербээн ленинградчыларның туруштуг болгаш эрес-дидим, маадырлыг чоруунуң дугайында сагындырып турар.

    Акцияның им демдээ – Ленинград бүзээлээшкининиң эң-не берге үезинде хүнде үлеп турган хлебтиң эң-не хензиг үлүү – 125 грамм “блокада хлеви”. Акция үезинде бүгү регионнарга, ооң иштинде Тывага школалар болгаш өске-даа өөредилге албан черлеринге ажык кичээлдерни эрттирер. Ажык кичээлдерге өөреникчилер ленинградчыларның болгаш камгалакчыларның эрес-дидим чоруу-биле таныжып, маадыр хоорай Ленинград дугайында документалдыг болгаш уран чечен киноларны көөр, хоочуннар-биле ужуражылгаларга киржир (бо чылын ырактан харылзажыр чурумга эртер) аргалыг болур.

    Тываның Национал музейинге төөгүчүлерниң, музейниң эртем ажылдакчыларының база сургуулдарның киржилгези-биле “төгерик стол” болур. Сургуулдарга Ленинград бүзээлээшкининиң дугайында роликти көргүзер, Ада-чурттуң дайынының дугайында делгелгени таныштырар. Тыва Үндезин культура төвүнге, А. С. Пушкин аттыг национал библиотекага база Чуковский аттыг уруглар ном саңынга блокада дугайында кинолар көргүзүү болур.

    Январь 27-де, фашистиг бүзээлээшкинден Ленинградты хостаан хүнде школаларга, ортумак болгаш дээди өөредилге черлеринге, немелде өөредилге албан черлеринге, культура бажыңнарынга Бүгү-российжи “Блокада хлеви” деп ажык кичээл болур.

    Реклама