Эксперттер: улуг ужур-дузалыг болуушкун

    0
    0

    Республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң бот-тускайлаң программазының иштинге баштайгы объект туттунган дээрзин Тываның Баштыңы Шолбан Кара-Оол дыңнаткан. Ол болза, демир-бетон кылыглар заводу болган.

    Эксперттер ону улуг ужур-дузалыг болуушкун деп санааннар. Оларның сөс-домаандан алырга, чаа бүдүрүлге чериниң көстүп келгени республиканың стратегтиг хөгжүлдези дээш ажаанзыраан регион эрге-чагыргаларының ажылының боттуг түңнелдерин көргүзүп турар.

    Ам безин чаа бүдүрүлге черинде тудуг тууйбузун, үндезин-тавак блоктарын, орук болгаш өске-даа ажылдарга ажыглаар бетон кылыгларын бүдүрүп эгелей берген. «Бүгү 900 тудуг объектизинге хамаарыштыр бетон шывыгларга боттуң хереглелин долузу-биле дугладывыс. Ам, кажан боттуң тудуг материалдары барда база тудуг өртээн чиигедир арга-шинек тыптып келгенде, бүдүрүлге черинде коммерциялыг оран-сава тудуунче үнер сонуургал тыптып келген. Бо бүгү ийиги рынокта бажың-балгат өртээниң кудулаашкынын болдурар болгаш ниитизи-биле чурттаар оран-сава тудуунга эки байдалдарны тургузар» – деп, Шолбан Кара-оол чугаалаан.

    Хуужудулганың болгаш 90 чылдарның экономиктиг кризизиниң түңнелинде тудуг адырының бүгү бүдүрүлгелери буурап дүшкен болгаш республика боттуң тудуг материалдары чок арткан дээрзин сагындырып каалы.

    Владимир Климанов, экономика эртемнерниң доктору, регионалдыг политика төвүнүң директору: «социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң бот-тускайлаң программалары комплекстиг болур ужурлуг. Аңаа чаа бүдүрүлгелерни, чаа ажылчын туруштарны тургузары көрдүнген болур. Ооң-биле чергелештир бо программалар инфраструктураның сайзыралы-биле холбашкан янзы-бүрү хевирниң төлевилелдерин бодунда көрүп турар. Тывага чаа бүдүрүлгелерни ажыткан тудум, ажыл чок чорук чоорту шиитпирлеттинер, хамаатыларның орулгалары бедиир, бюджеттиң акша-копеек-биле долдунар чаа үндезин-дөстери көстүп келир. Ындыг төлевилелдер республикага кончуг улуг ужур-дузалыг. Хөгжүлдениң хууда программалары тодаргай регионнарның чидиг айтырыгларын шиитпирлээринче угланган дээрзин көрүп тур бис».

    Тываның Дээди Хуралының Даргазы Каң-оол Давааның чугаазы-биле алырга, республикага демир-бетон кылыглар кылыр боттуң бүдүрүлгезин ажытканы өске адырларның хөгжүлдезиге, өзүп-мандыырынга салдарлыг болур: “Чаа бүдүрүлгениң көстүп келгени тудуг материалдарын республикаже киир сөөртүрүн шегледир, боттуң продукциязынга сонуургалды оттурар. Орук-чириктиң бергезин, ырак-узагын бодап кээрге, тудуг матреиалдары шынап-ла аар өртектиг турган. Тудуг адырының моон ыңайгы хөгжүлдезинге бо бүдүрүлгениң ажыдыышкыны кончуг чугула. Тываның экономиказынга тудуг адыры баштакчы адыр болу берип болур».

    Ооң-биле чергелештир эксперттер хөгжүлдениң хууда програмазының боттанылгазынга Тываның Баштыңы улуг кичээнгейни угландырып турарын демдеглээннер. «Бо ажылды республика баштыңы бодунуң хайгааралында алган. Ындыг турар-даа ужурлуг, чүге дизе ол бүгү регионнуң чурттакчы чонунуң амыдырал деңнелиниң бедиишкини-биле холбашкан. Бо болза, Президентиниң салган сорулгалары-дыр» – деп, Каң-оол Даваа чугаалаан.

    Тываның Баштыңының күжениишкини регионнуң хөгжүлдезинге стратегтиг угланыышкынны берип турар деп, политолог Андрей Копытов демдеглээн. «Хөгжүлдениң хууда программазын Тываның баштыңының адындан хоорук, адырык көөрү болдунмас. Республикада экономиканың аңгы-аңгы адырларын хаара тудуп турар үндезиннер бар. Тургустунган онза чурумнар Тываже инвсторларны хаара тударынга, ажылга тургустуннарының айтыргларын шиитпирлээринге болгаш аңаа чонну киириштиреринге салдарлыг. Тыва ышкаш нарын регионга чаа бүдүрүлгелерниң көстүп келгени социал-экономиктиг турум чорукту кадагалап арттырарынга салдарлыг болур».

    Тываның социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң бот-тускайлаң программазын 2024 чылга чедир санап кылганын сагындырып каалы. Ынаар орук инфраструктуразының хөгжүлдези, экономиктиг хөгжүлдениң мурнаашкынныг темпилерин хандырары, үлетпүрнү деткиири база биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чоруктуң хөгжүлдезинге байдалдарны тургузары дээн чижектиг адырлар кирип турар. Программаны боттандырганының түңнелинде бюджеттен дашкаар инвестициялар 200 млрд. рубльге улгадыр, 15 муң ажылчын туруш тургустунар.

    Реклама