Сүттен аъш-чем кылып

    0
    0

    Мөңге-Назын биле Аистлана Сотпаларның малчын өг-бүлези «Аныяк өг-бүлеге – кыштаг» губернатор төлевилелиниң Чеди-Хөл кожууннуң Хендерге сумузундан 2019 чылда киржикчилери. Кыштаа сумудан ырак эвесте, Дадылыг-Адаа деп черде. Баштайгы чылында алган инектериниң бызаазын 100 хуу камгалап алган.

    Бо хүнде оларның өдээнде инектиң баш саны 40 ажып турар. Шагааның бүдүүзүнде инектериниң бирээзи төрүпкен. Шагаада мал төрүүрге, тодуг-догааның, байлакшылдың демдээ дижир.

    Кыштагга кээривиске, Мөңге-Назын малын кадарып чорупкан болду. Өгнүң каастакчызы Аистлана кажаазында, чаа төрүттүнген бызаазының чанында. Кыштаглашкынның байдалы эки, кокай база өршээлдиг деп ол чугаалады.

    Сотпаларның өг-бүлези ак чемни – сүт, өреме, чөкпек, саржаг, ээжегей, быштак, йогурт, божадан кылган доңдурганы суму, кожуун армаркаларында садып-сайгарып турар. Аистлананың Улуг-Хемден угбазы сүттү болбаазырадырын сүмелээн турган. Шак ынчаар, йогурт кылыр рецептини интернеттен көрүп, өөренип алган.

    Саалда үезинде Аистлана уруу, дуңмазы, өөнүң ээзи дөртелээ эмеглежип инектерин саап алыр. Инектериниң аажы-чаңы, хевир-дүрзүзү-биле Үзермаа, Алапай, Шокармаа, Дошкунмаа, Чарашпай дээш шупту малы шола аттарлыг.

    – Кудавыска өөм ээзиниң угбазының айыткан молдургазы кыжын дораан төрүпкен. Ынчангаш инек тудуп турган болгаш хой орнунга инектерни алганывыс бо. Буганы ачылап алгаш эдериштирдивис.
    Тыва уксаалыг ийи инээвис бар, кайызы-даа дыка дошкун, эмиинче шуут чагдатпас. Чайын Айлаңмаа угбавысты чалаар бис. Арга-дуржулгалыг саанчы бо ийи инекти мыйыстааш, саап кааптар. Бо ийи инекти чүгле ол шыдаар – деп, өгнүң кыс ээзи чугаазын уламчылады.

    Кыштагда дөргүл-төрелдериниң «МТЗ-50» трактору, «ГАЗ-53» чүък машиназы, боттарының чиик чычааны бар. Сигенни, немелде мал чемин чедер кылдыр белеткээн. Хүнден октаг алыр батареялыг. Мал суггарар болгаш боттарының хереглеринге ажыглаар сугну улуг доскаарларга сөөртүп эккеп турар.

    Аныяк малчыннар үш уруглуг. Улуу көдээ ажыл-агый техникумунуң сургуулу, ортун оглу 9 класс, хеймери 3 харлыг. Школа болгаш уруглар сады назылыглары суурда кырган-авазының чанында. Ол уйнуктарын школа, уруглар садынче чедирип, карактажып турар. Дыштаныр хүннерде ада-иезинге дузалажыры-биле чедип келирлер.

    Кыштагда бода малдан аңгыда шээр мал база тудуп турар. Бо чылын губернатор төлевилелиниң киржикчилериниң бода малынга кылымал тарып боозадылганы чорудар.

    Шагаада аныяк малчыннарның кыштаанга дөргүл-төрели чыглып, езу-чаңчылдарны сагып байырлаарлар.

    Оларның мурнунда салдынган сорулгалары-ла хөй. Амдызыында ол дугайында чугаалавады. Кажан херек кырында боттаны бээрге, аалынче база катап чалаарын Аистлана аазады.

    Кожуун, суму чагыргаларының ажылдакчылары, мал эмчилери кыштагга удаа-даара кээп турар.

     

    Реклама