Шылгараңгай төлээлерниң дугайында тураскаал уттундура бербес

    0
    8

    Бөгүн Тывада эрге-чагырганың суд адырын Дээди Суд, 18 район суду, эптештирилге судьяларының 25 суд участогу болгаш Тыва Республиканың Арбитраж суду төлээлеп турар. Ол дээрге 122 судья болгаш 500 ажыг аппарат ажылдакчылары-дыр.

    Тыва Республиканың хевирлеттинип тургустунган судьялар корпузу, судтарда күрүнениң хамааты албан хаакчыттары хоойлунуң, ниитилелдиң болгаш үениң салып турары негелделерге дүгжүп турар.
    Тывага суд системазының тургустунганының 90 чылдаанынга тураскааткан байырлыг хуралды Тыва Республиканың Дээди Судунуң даргазы Валерий Ондар ажыткаш, чыылган коллегаларынга болгаш хоочуннарга бо болуушкун-биле байыр чедирген.

    – 1930 чылдың январь 1-де Тываның Дээди Суду, ол-ла чылдың күзүнүнде чамдык кожууннарга улус (район) судтары ажылдап эгелээн.
    Юбилейлиг 2020 чылда бүгү-делегей чергелиг хамчыктың ужун көрдүнген байырлыг хемчеглерни эрттирер харыывыс чок болган. Ук болуушкунну шуут-ла демдеглевейн баар аргавыс база чок.

    Бөгүн бистиң республикавыска судчудулганың тургустунганындан бээр мугур чүс чылдың нүүрү эртип турар. Ол болза улуг болгаш узун орук болган. Күрүнениң болгаш ниитилелдиң адырылбас кезээ болганда, суд эрге-чагыргазы хөгжүп, сайзыраңгайжып келген. Көдээниң культура бажыңнарынга суд хуралдарын эрттирип турганындан бөгүн янзы-бүрү деңнелдиң судтары амгы үениң дериг-херекселдери-биле шиметтинген залдарлыг боттуң оран-савалыг апарган.

    Суд системазы бөгүн кандыг хевирлиг апарганы – ол дээрге хөй-хөй төлептиг кижилерниң үр чылдарда ажылының түңнели-дир. Ол дээрге хоойлунуң маадырлыг бараалгакчылары кижилер-дир, оларның хүн бүрүдеги шудургу ажылы эрге-чагырганың суд системазының эге таваан салган. Олар дээрге: Анай-оол Ховалыг, Надежда Күжүгет, Хирлиг-оол Чамзы, Кима Юмбуу, Долгар Оюн-Бартан, Белекмаа Манчыылай, Надежда Лещинская, Елена Дажы-Сегбе, Дарташ Ховалыг, Оскал-оол Салчак, Анна Абрамова болгаш бүгү назынын суд чорудулгазын организастаарынга бараалгаткан өске-даа ажылдакчылар-дыр.

    Бистиң хоочуннарывыска судчудулганы быжыглаар херекке үр чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш чүректиң ханызындан өөрүп четтиргенивисти илергейлеп турар бис – деп, Валерий Ондар чугаалаан.

    Суд департаментизиниң эргелели суд чорудулгазын органистаар херекке улуг дузалакчы болуп турар. Судчудулгага долу болгаш кымга-даа хамаарышпас бүгү байдалдарны тургузуп тура, эргелелдиң коллективи бодунуң мурнунда салдынган сорулгаларны ак сеткилдиг күүседип, чидиг айтырыгларның шын шиитпирин дилеп, тып турар.

    Сөөлгү беш чылдың чедип алыышкынннарының дугайында чугаалап тура, мындыг чаартылгаларны демдеглээри эргежок чугула: даңгыраглаан төлээлерниң киржилгези-биле район судтарынга кеземче херектерин көөрү; кеземче болгаш хамааты херектерниң бүгү-ле хевирлериниң талазы-биле ыявыла аудиопротоколду тургузары; видеоконференц-харылзаа системазын калбаа-биле ажыглаары; эптештирилге судьяларының суд участоктарын 23 турганындан 25 чедир көвүдеткени; ниити суд чорудар эргениң хомудаар база эде көөр чаа судтарның ажылдап эгелээни.

    База бир улуг чедип алыышкын – хоорай судунуң чаа оран-савазының тудуу дооступ турар. Ол оран-сава 95 хуу белен, ону бо чылын ажыглалга киирер деп турар.

    Тос он чылдың дургузунда судтарның тургузуу, материалдыг дерии, кадрлары өскерлип келген. Ынчалза-даа хоойлу-дүрүм сагылгазының база чөптүг чоруктуң кол чүүлү өскерлиш чок үндезин болуп артып калган. Кижиниң эргелериниң, ниитилелдиң болгаш күрүнениң эрге-ажыктарының камгалалы биеэде дег суд ажылының мурнады көөр чүүлү болуп артып калган.

    Байырлыг хуралды каастап турар база бир чүүл болза, суд системазының төөгүзүнүң музейин ажытканы болур. Ону боттандырарының идеязы шагда-ла төрүттүнүп келген. Үениң аккыр деп чүвези кончуг ышкажыл. Бөгүн бөдүүн болуушкун деп санап чорааның чүүл даарта барып төөгү апарып, эрткен үеже чоруй баар. Чогум-на ынчангаш базым бүрүзүн, чедип алдынган чедиишкиннерни, суд системазының төлептиг төлээлериниң дугайында чырык тураскаалды төөгүге кадагалап арттырыксаан.
    Төөгүнүң музейи – ол дээрге чүгле эрткен өйже эвес, а келир үеже көрүш-түр. Кедизинде барып, музей төөгүлүг тураскаалды кадагалап арттырар чер, ынчап кээрде культура-чырыдыышкын төвү болур ужурлуг. Ол мында ажылдап турар кижилерге, бээр бакылап келген аалчыларывыска кижизидилге салдарлыг болур.

    Музейниң эртем-шинчилел сорулгаларының дугайында база утпайн турар бис. Төөгүнүң балалчак арыннары ам-даа хөй болгай. Ынчалдыр, Тываның Дээди Судунуң даргаларының бирээзиниң дугайында чоокку үеге чедир билбес турдувус. Ооң чүгле фамилиязы база ажылдап чораан чылы билдингир турду – «Оңгай-оол — 1934». Ам бис ооң долу ат-сывын, допчу намдарын билир бис – Оңгай-оол Салчак Санчай оглу. Музейниң фондузунга удуртукчунуң салгалдары ооң чуруун база берген. Шак мындыг үнелиг төөгүлүг дыңнадыгларны чыыры база кадагалаары-биле музейни тургускан. Ам суд системазының хөгжүлдезиниң, суд ниитилежилгезиниң тургустунганының төөгүзү, тыва шүүгүнүң шылгараңгай төлээлериниң дугайында тураскаал уттундура бербес. Ону шыгжаар идегелдиг чер бар.

    Суд системазының хоочуну Оскал-оол Салчакты РФ-тиң Судьялар Чөвүлелиниң «Суд системазының хоочуну» деп хүндүлелдиң хөрек демдээ-биле шаңнаан, ол ышкаш хүндүлүг халажылгада болгаш ам-даа ажылдап турар судьяларга Россия Федерациязының Судьялар чөвүлелиниң «Судчудулгага бараан болганы дээш» деп хөрек демдектерин, «Чемелел чок албан дээш” деп медальдарны тывыскан .

    Реклама