Скиф уран чүүлүнүң энциклопедиязы

    0
    5

    Антропологтар «Сибирь Тутанхамонунуң» база ооң агайының дүрзү-шырайын катап тургусканнар.

    1997 чылда Тыва Республикага археологтарның казып тыпканы база 2001-2003 чылдарда россий-герман экспедицияларның шинчилээни скиф “хаанны” болгаш “кадынны” орнукшуткан базырык кайгамчык ажыдыышкыннарның бирээзи болур.

    Эртемденнерниң «хаан» биле «кадын» аттар-биле чижеглеп адаан чевеглери бай-шыырак орнукшудулга дериглери-биле тендии байлак: оларны үптекчилерден билдилии-биле чажырып-бузурган, 80 метр базырыктың адаанда ыяш камераның төвүнден тыпкан. Тывызыксыг ийи кижиден аңгыда, базырыктан 33 кижиниң, ооң иштинде 5 чаш уругнуң, а ол ышкаш алдындан, хүлерден болгаш демирден кылган бүрүн дериглиг 14 аъттың сөөгү тывылган.

    Хаанның борбак пар дыттардан чазаан чевээн ийи каът кылдыр, бирээзи шак-ла ындыг тургузуглуг өскезинче кирип турар кылдыр туткан. Кавайның иштики ханаларын кидис хевистер-биле шыпкан. Бодавыже база-ла кидис-биле чымчактаан ыяш шалада хайыраатының бодун болгаш ооң агайын чалараткан. Эрте-бурунгу чагырыкчыны дээди эрге-чагырганы бадыткап турар арыг алдындан болгаш аң-мең дүрзүлерин оюп-сиилбээн уран каасталгалардан кылган аар сагыызын даш-биле кады ажааган. “Сибирь Тутанхамонунуң” даштыкы хевин бирээзиниң узуну-ла 2-3 сантиметр улунуң муң-муң азарганчыг алдын дүрзүлери-биле каастаан.

    Шала бөдүүн-даа бол, “агайның” каасталгалары база кайгамчык. Ону үнелиг даштан кылган чинчилер, алдын кызыткыыштар болгаш демдектер, азарганчыг алдын паш, алдын билектээш база будуттунуп-чараштаныр азарганчыг хаптыг ажааган. Белинде алдын-биле чайырлаан демир хылыштыг.

    “Эңме-тик чок алдын чинчилерни” санаваска, чевегден ниитизи-биле 9300 алдын каасталга кылыын тыпкан. Өскээр чугаалаарга, оон 20 ажыг килограмм алдынны тыпкан, ооң иштинде алдын сыргалар, ийи хайыраатыны каастаан моюнга астынар каасталгалар болгаш чинчилер, оларның шуптузун “скиф аң дүрзүзү” деп адаар чурулга-сиилбилге хевири-биле кылган.

    Миклухо-Маклай аттыг Москваның этнология болгаш антропология база Новосибирскиниң археология болгаш этнография институттарының чоруткан ажылдарының ачызында, алдын-биле шыпкан идик-хептиг хайыраатыларның дүрзү-шырайын катап тургускан.

    Кажан Египетке Улуг Пирамидалар туттунуп турда, делгем ховуларга болгаш дагларга чагырып чораан кижилерниң дүрзү-хевирин катап тургузар дээш ийи команда янзы-бүрү аргаларны ажыглап тургаш, баш сөөктериниң 3d-майыын тургузарынга чаңгыс эвес айны чарыгдаан.

    Аржаан-2 базырыкта орнукшуткан кижилер – оларның социал эрге-байдалындан хамаарылга чокка – антропология үзел-көрүжүнден алырга, кавказ болгаш монголоид язы-сөөктүң бөлүүнге хамааржыр кижилер болуп турар дээрзин Сибирьниң эртемденнери тодаратканнар.

    Эрмитажтың директору доктор Михаил Пиотровский ук тывышты «скиф уран чүүлүнүң энциклопедиязы» деп адаан:
    «Ук бот-тускайлаң скиф шинчи Алтай крайдан үнгеш, чоорту Причерноморьеге кээп, маңаа Бурунгу Греция-биле төдү холбашкан. Ол барык-ла ар-нуво аянны сагындырып турар».

     

    Реклама