Тыва Арат Республиканың сүлде демдектери

    0
    5

    Тыва Арат Республиканың тургустунган дораан чаа тыва күрүнениң политиктиг туружун, хөгжүлдезиниң угланыышкынын онзагайы-биле илередир сүлде демдек херек деп чүүлдү чазактың удуртулгазы билип турган.

    ТАР-ның баштайгы сүлде демдээн чазактың чагыы-биле 1921-1922 чылдарда Түшпек хуурак лама кылган дугайында каксы медээлер төөгүде бар.

    Ол сүлдени орус дылга Тывага үнүп турган “Красный пахарь” солунда чуруктан көрүп болур. Ол сүлдеде “Өөредилгениң дээрбээ” деп буддийжи демдек, ооң ортузунда төнчү чок шимчээшкинни илереткен кас демдекти чураан. Бо сүлде демдекти албан ёзузу-биле ТАР-ның эрге-чагыргазы хүлээп албаан. “Красный пахарь” солунда чурукта ТАР-ның сүлде демдээниң баштайгы төлевилели көстүп артып каан.

    Тываның Алдан-Маадыр аттыг национал музейинде кадагалаттынып чыдар ТАР-ның тугунда “Өөредилгениң дээрбээ” деп буддийжи демдекти бир янзы чураан, ооң ортузунда төнчү чок шимчээшкинни илереткен кас демдектиң орнунга беш адыр сылдысты, андазын, тараа, шарыны немей чуруп кааны көскү. ТАР мал болгаш чер ажыл-агыйлыг, совет эрге-чагырганың күрүнези дээн утканы бо сүлде демдек илередип турар. Моон ап көөр болза, ол үеде Тывага социал-экономиктиг болгаш политиктиг болуушкуннарның аайы-биле сүлдени база өскертир чуруп турган-дыр.

    Тыва Арат Республиканың сүлде демдээнге эртенги хаяада херелденип үнүп орар хүннүң, ооң чырыында аъттыг халдып чоруур араттың көстүп келгени тыва күрүнениң тургустунуп хевирлеттинери болгаш хөгжүлдези шуудай бергениниң херечизи.

    ТАР-ның сүлдезин чуруурда, совет күрүне демдектерин база дөзевилеп ап турган. А ол дээрге ССРЭ-ниң Тыва Арат Республикага экономиктиг болгаш политиктиг салдарының күштелгениниң демдээ.

    Тыва Арат Республиканың Күрүне сүлдезин болгаш Күрүне тугун албан ёзузу-биле 1925 чылда хүлээп алган. 1926 чылда болуп эрткен IV Улуг Хуралга хүлээп алган ТАР-ның Конституциязының сөзүглелинче Күрүнениң сүлде демдээ болгаш Күрүнениң тугу кандыг хевирлиг дээрзиниң тодаргай тайылбырын киирген.

    ТАР-ның Күрүне сүлдезин болгаш Күрүне тугун хүлээп алырын чүге 1926 чылга чедир шөйүп келгениниң политиктиг чылдагааны база бар. Тываны Моолга каттыштырар үзелдиг политиктиг күштер ССРЭ-ниң удуртулгазынга күштүг турган. Чүгле 1925 чылда Совет Эвилели хамаарышпас күрүне кылдыр Тыва Арат Республиканы албан ёзузу-биле хүлээп көрген.

    Реклама