Тываның төөгүзү

    0
    1

    Тыва Арат Республиканың 100 чыл оюнга уткуштур Тываның гуманитарлыг болгаш тускай эртемнер шинчилээр институдунуң ажылдакчылары Тываның төөгүзүнге хамаарыштыр мөөрейни эрттирген. Эртемденнер төөгүнү тергиин эки билиринге мөөрейлешкен.

    Тыва күрүнениң 100 чыл оюнга тураскааткан интеллектуалдыг маргылдаага хөй кезиинде институттуң аныяк эртемденнери киришкен.
    Олар янзы-бүрү айтырыгларга харыылап, төрээн чериниң төөгүзүнүң тодаргай темазынга кроссворд тургузар чогаадыкчы даалганы-даа кылган. Институттуң эртем талазы-биле директорунуң оралакчызы Николай Моллеров жюрини удуртуп алгаш, шын харыыларны үнелеп, тиилекчилери илереткен.

    Ниитизи-биле мөөрейниң шупту айтырыгларының харыызын «Тываның төөгүзү» номнуң үш томундан тып ап болур. Ол ном институттуң эртемденнериниң кылып каан улуг ажылы-дыр. Бирги томда эрте бурунгу үеден эгелээш, XX чүс чылдың улуг болуушкуну — 1917 чылдың Октябрь революциязынга чедир төөгүлүг үелерни киирген. Төп Азияның хөй санныг көшкүн чоннарының бирээзи – тыва чоннуң онзагай төөгүлүг оруун чөптүү-биле көргүзерин авторлар оралдашкан. Бо үндүрүлгениң ылгалдыг талазы болза, тыва чоннуң тыптып келгениниң дугайында айтырыгларже чугула кичээгей салганы болур. Тыва чон хөгжүлдениң шын оруун шилип алганын, эвээш санныг чондан быжыг амыдыралчы туруштуг, сайзыраңгай амгы үениң ажыктыг чүүлдерин шиңгээдип ап, боттары сайзырап шыдаар чон апарганын төөгүнүң барымдаалары болгаш үе бадыткап турар. Ол ном 2001 чылда үнген.

    «Тываның төөгүзүнүң» ийиги тому 2007 чылдың апрельде чырыкче үнген. Тыва Арат Республиканың тургустунган төөгүлүг үе-чадазын болгаш Ада-чурттуң Улуг дайынынга ооң киржип турганын ийиги томда киирген. Кол ажылды тыва эртемденнер кылган, Красноярск, Новосибирск болгаш Москвада коллегалары оларга дузалап турган.

    «Тываның төөгүзүнүң» үшкү томунда 1945 чылдан тура амгы үеге чедир төөгүлүг үени бижээн. Тываның гуманитарлыг болгаш тускай эртемнер шинчилээр институдунуң коллективиниң ажылы республиканың совет үеде төөгүзүнге тураскааттынган. Бо томда республиканың ол үелерде политиктиг, социал-экономиктиг болгаш культурлуг хөгжүлдезиниң дугайында чырыдып бижээн.