ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының дыңнатканы болза, малдың кыштаглаашкынын онча-менди ажарынга эвээш дизе-ле ниитизи-биле 221 муң тонна сиген-ширбиилди кезип белеткээр ужурлуг. Ындыг болзажок, июльда Тывага чагган чаъс-чайык малчыннарга сиген кезилдезин нарыыдаткан.
Республиканың элээн каш кожууннары агаар-бойдустуң таарымчалыг эвес байдалы-биле сиген кезилдезин соңгаарладыр ужурга таварышкан. Көдээ ажыл-агыйы сайыды Юрий Оруспайның дыңнатканы-биле, август 7-ге чедир чүгле 13 кожуун сиген кезилдезинче кирген. Дөрт кожуунда — Сүт-Хөл, Өвүр, Тере-Хөл, Эрзинде мал чеминиң белеткел кампаниязы саадап турар.
Бо хүнге чедир республика чүгле 19 муң хире тонна сигенни кескен, азы планнаттынган хемчээлдиң сес хуузу. Таңды болгаш Каа-Хем кожууннарның сиген кезикчилери мурнап чоруп турар, олар кышка удур мал чеми белеткээр планының чартыын, азы тус-тузунда – муң база дөрт муң тоннаны кезип алганнар.
Кызыл биле Бии-Хем кожууннарда сиген кезилдези чоорту темпиже кирген. Мал чеми белеткээр планының 10 ажыг хуузун күүседип, хүн бүрүде ажылын шапкынчыткан.
Барыын-Хемчик, Бай-Тайга, Мөңгүн-Тайга, Чеди-Хөл, Улуг-Хем, Тес-Хем кожууннар сигнен кезилдезинче чаа-ла кирип, планның чүгле 1-3 хуузун кылып алганнар. Бо кожууннар мал чеминиң белеткелин ам-даа эгелевээн кожууннар-биле кады, сиген чок артып каап болур байдалда келген.
Яамы нарын байдалдарда кожууннарга хамаарыштыр хемчеглерни база алган. Чедери берге кожууннарда («Мөген-Бүрен», «Сайзырал», «Бай-Хөл», «Бай-Даг», «Адарган», «Торгалыг») ажыл-агыйларга мал чемин болгаш мал чиир тарааны садып алырынга 6,5 сая рубль субсидияларны аңгылаан.
Агаар-бойдус-биле чергелештир, одаар чүүл рыногунда байдал мал чемин белеткээр кампанияда бергелерни таварыштырган. Бо угланыышкында чогуур ажылдар кылдынган, тодаргайлаарга, Тываның Баштыңы «Роснефть» компания-биле доктааткан өртектерге кывар-чаар чүүл сөөртүлгезин көвүдедир дугайында дугуржулга чедип алдынган.
Ажылды организастаар харыысалгалыг оператор кылдыр Абаканда «Исток» компания шилип алдынган. РФ-тиң Энергетика яамызы-биле айлап аңгылаар кывар чүүл хандырылгазының хемчээлин дугуржуп алган. Ниитизи-биле республикага мал чеминиң белеткелиниң болгаш дүжүт ажаалдазының үезинде 3,8 муң ажыг тонна кывар-чаар чүүл херек.
Владислав Ховалыг агроүлетпүр комплекизиниң ажылын удуртуп турар оралакчызы Уран-оол Ондарга мал чеминиң белеткелин база дүжүт ажаалдазында хаара туттунган ажыл-агыйларга кывар-чаар чүүл-биле хандырылгазын бодунуң хыналдазынга тудар даалганы берген.
