Бүгү чүвени фронтуга!

    0
    17
    Бүгү чүвени фронтуга!

    1941 чылдың ноябрь 10-нуң хүнүнде мобилизация хүнүн чарлаан. Ол хүннү «ТАР-ның девискээринде чурттап турар хамаатыларны совет Кызыл Шеригже кыйгыртыры» деп тускай доктаал ёзугаар чарлаан турган.
    1940 чылда совет-фин дайын үезинде хамааты М.С. Макаров эки тура-биле Кызыл Шеригже кирип, адыгжы-радист болган. Ооң эрес-маадырлыг чоруунуң дугайында «Правда» солунга дайынның 5-ки хонуунда бижээн. Дайынга аар-берге кемдээшкин алза-даа, ханы төктүп турда-ла, эрес-дидим дайынчы пулемёт-биле боо­лап, дайылдажып турган. Ол дайзынның мессершмидин чок кылган.
    1942 чылдың январь 26-да кыйгырылга комиссиязы ажылдап турган. Чүгле февраль айда 3 муң кижини армияже алган. Идепкейжи чорук оон көскү. Суурларда чүгле кырганнар арткан. Аныяктар база дайынче чоруп турган. 900 кижи эки тура-биле Хакасияның 955, 957, 959, 309 адыгжы дивизияларынче киргилээн.
    Өөктен Петр Тонких Белгород чоогунга фашистер-биле демиселге киришкени төөгүге арткан. Фашистер эгезинде эки туруштуг чоруп турган. Удур кел чыдар танкыны өрттедиптер (бүдүмел белеткеп алыр). Харьков чоогунга И.К. Горбунов дайынга ылгалыр. 309 дугаар адыгжы дивизияның командири өлүрткен-даа болза, ол дайзынга удур демиселди уткалыг чорутканын төөгү херечилээн. Ол дээш Кызыл сылдыс орденин аңаа тыпсыр (1965 чылдың декабрь 15-те үнген «Тувинская правда» солунда бижээн).
    Тывадан фронтуже чоруткан хамаатылар Брянск, Воронежь, Украинаның бирги фронтуларынга база Сума хоорайны хос­таарынга («Сумнуң хосталгазы») идепкейлиг киришкен. Ол ышкаш Киевти хостааны алдарлыг. Сталинград адаанга болуп турган дайынга Тывадан дайынчылар эрес-дидим киришкен. 23 чыл эрткенде, Кызыл сылдыс ордени-биле танкист, механик-чолаачы В. Колмаковту шаңнаан. Ол танкызы үрели бээрге, пулемёдун танк адаанга быжыглай тургускаш, фашис­терниң шупту семээшкиннерин чылча шаап, маадырлыг чоруун көргүскен.
    Иван, Лука, Авксентий, Семен, Василий, Александр Шумов алышкылар 1942 чылдың январь айда Каа-Хем кожуунундан дайынче эки тура-биле чорааннар. 11-ги адыгжы дивизиязының 3-кү миномёт салбырынга шупту кирген. Салбырның командири — Александр, артканнары кежигүннери. Ленинградтың камгалалынга киришкеннер.
    Шумов алышкылар дайынче 6 кижи чоруткан болза, оларның чүгле үжү Александр, Лука, Авксентий Тываже ээп чанып келген. 1944 чылдың июль 28-те Апсаре эстон хуторнуң чоогунга дайынга Семен, Василий амы-тынындан чарылган. Ол-ла чылдың декабрь 2-де Латвияга дайзынның хайгыылчылары-биле дайынга Иван амы-тынындан чарылган.
    Валерий Кара-оол, күш-ажылдың хоочуну

    Реклама