«ЭҢ ЧАРАШ ЧҮҮЛ – ШЫНЧЫ ЧОРУК»

    0
    26

    Республикавыста «Буянныг чүректер» деп аныяктар шимчээшкининиң чонга кылып чоруур ажылын кижи бүрүзү билип, көрүп чоруур. Ооң удуртукчузу Артыш Монгуш-биле таныжаалыңар, уруг­лар. 
    Артыш Монгуш Өвүр кожууннуң Хандагайты суурунга төрүттүнген. Ол 8 кады төрээнниг, өг-бүлениң хеймер оглу. Хандагайты ортумак школазын 2012 чылда чедиишкинниг дооскан. Школачы үелеринде школаның база бир идепкейжи өөреникчизи турган. 
    – Школачы чылдарымда башкымга дузалажып, клазывыста озалдаан эштеримни демдеглеп, үргүлчү-ле эртежик кээр боорумга, өөренир кабинедивистиң дүлгүүрүн меңээ берип каар турган. Даң бажында келгеш-ле ажыдып, кабинетти белеткээр турган мен – деп, Артыш школачы чылдарын чугаалады. 
    Өөреникчи үезинде ол англи дыл, ниитилел билии, болгаш төөгү эртемнерин дыка сонуургаар турган. Спорттуң хол бөмбүүнге сонуургалдыг, ылаңгыя бөмбүктү бээринге дыка ынак. Ооң ынак ыраажылары: Мерген Куулар, Долума Чымбалак, Сайзана Сюрюн болгаш Аңчы Салчак. 
    «Бир катап школавыска чаңгыс классчы өңнүктеривис-биле кады Хеллоуин эрттирер-дир деп шиитпирлеп алган бис. Бодап алган чүүлүвүстү хөлчок өөрүшкүлүг школавыстың өөредилге эргелекчизи башкызынга чугаалаарывыска, «ужур-утка чок чүве эрттирбеңер» дээш удур болган. 
    Ынчалза-даа бис боттарывыстың шиитпиривиске быжыг туруштуг, өске башкыларывыстың чөшпээрели-биле байырлалды эрттирдивис. Өөреникчилер шупту дыка-ла сонуургап, байырлаан. Школавыска ол дээрге бир дугаар Хеллоуин эртип турганы ол. Класстар аразынга мөөрейни база дыка солун эрттирип турган бис. Идепкейлии аттыг, шупту киржип, солун хана-солуннарын кылып, делгээннер. 
    Оон, бичии школачы үелеримде бир сактыр чүүлүм, «Юность» деп уруглар лагеринге классчыларым-биле ка­ды шеригжиткен рес­публика чергелиг оюнга киржип чораанывыс дыка солун болган. Бир неделя иштинде аңаа, шын шериг­де дег, шериг чуртталга эрткен бис. Түңнелинде бис­тиң командавыс 3-кү черге төлептиг болган» – деп, школачы үелериниң сактыышкын­нарын Артыш сонуургатты. 
    Артыш школаны дооскаш, Тываның күрүне университединиң дыл факультедин чедиишкинниг дооскан. Ол ам Республиканың немелде өөредилге төвүнүң аныяктар килдизинде ажылдап турар. 
    – Кижилерде эң чараш чүүл дээрге сээң бодалың-биле чүү болурул, Артыш? 
    – Кижилерде эң чараш чүүл дээрге – шынчы чорук. 
    – Ёзулуг эр кижи дээрге кандыг кижил ол? 
    – Ёзулуг эр кижи дээрге – чер-чуртунуң эрткен үезин, төөгүзүн билип, хүндүлеп чоруур кижи деп бодаар мен. 
    – Бодуңнуң дугайында дыка-ла солун таныштырдың, ам «Буянныг чүректер» деп аныяктар шимчээшкининиң төөгүзүн болгаш ооң кол сорулгазы-биле таныштырып көрем? 
    – «Буянныг чүректер» база онза солун, анаа эвес тывылган. Ол 2014 чылда тургус­тунган. Ол чылда оң талакы дачаларда чурттап турар бир өг-бүлениң оран-савазы өрттенип каан. Каш аныяктар чыглып алгаш, черле дуза кадар болза эки боор дээш, социал четкилерге «Дуза кадарынче далаш» деп акция чарлаан бис. Чарлапкан соовуста, чон бистиң кыйгырыывысты деткип кээр деп черле манаваан бис. Ол чондан чыгган шупту идик-хеп, аъш-чем, өөредилге херекселдери дээш өске-даа амыдыралга херек чүүлдерни ол өг-бүлеге дамчыткан бис. Эгелеп кылган буянныг үүлевисти уламчылап, бо буян­ныг аныяктар шимчээшкинин ажытканывыс ол. Бо үеде бистиң бо шимчээшкинивистиң адырлары Тес-Хем, Өвүр, Бии-Хем, Чеди-Хөл, Каа-Хем кожууннарда ажыттынган. Бистиң организация­выста хөй кезии школачылар бар. Волонтержу болур күзелдиг аныяктар бистиң социал четкиде арынывысче бижиптер, азы-ла болза долгап болур. Бистиң ажылдап чоруур талаларывыс аңгы-аңгы. 
    Чижээлээрге, социалдыг тала-биле «Кижилерге дуза кадарынга ынак мен» деп төлевилеливис бар. Төлевилел – бистиң идепкейжилеривистиң улуг назылыг, чаас­каан чурттап чоруур улуг кижилерге, кадыы багай кижилерге, хоочуннарга дуза кадарынче угланган. Бо төлевилелдиң иштинде хайгааралда 10 кижи кирип турар. Бистиң идепкейжилеривис оларга доктаамал дузаны чедирип турарлар. 
    Оон бир төлевилеливис – «Аныяктарны хан дужаарынче кыйгырдывыс!». Ооң иштинде бистиң 18 хар четкен идепкейжилеривис чаңчыл аайы-биле, ханын дужаап турарлар. 
    База бир солун төлевиле­ливис – «Буянныг кичээлдер». Бо төлевилелде бис­тиң идепкейжилеривис, ко­жууннар­га барып, аныяк­тарга кичээлдер эрттирип турар. Чижээлээрге, кожууннар кезип турар бис. Өөреникчилер-биле ужура­жылгалар кылып, оларны багай чүүлдер кылбайн, буян­ныг ажылдар кылырынче кыйгырган кичээлдерни чорудуп турар бис. 
    Биске үргүлчү ТР-ниң Өөредилге болгаш эртем яамызының аныяктар талазы-биле килдизи улуг дузаны кадып, бисти деткип турар. Олар бистиң идепкейжилеривисти Россия чергелиг форумнарже, семинарларже өөредип чорудуп турар. 
    Бис ажылывыска дыка ынак бис. Ынчангаш Сылдыс­тың номчукчуларынга Шагаа таварыштыр ак сүт дег, ак хар дег орукту, быжыг кадыкшылды, чаа улуг чедиишкиннерни күзеп, кижилерге буянныг чүүлдерни чедирип чоруурун кыйгырдым! – деп, Артыш Монгуш бодунуң тургузуп кылган аныяктар шимчээшкининиң дугайында со­нуургадып чугаалааш, со­луннуң номчукчуларынга чылыг-чымчак сөстерин сөңнээн. 

    Алдынай Саая.

    (Материалды февраль 25-тиң дугаары 8 «Сылдысчыгаш» солунундан номчуп ап болур силер). 

    #СылдысчыгашСолуну 
    #СолунСылдысчыгаш
    #ДобрыеСердцаТувы #Активисты #Тыва #Молодежь

    Реклама