ЭКИ ТУРАЧЫ ӨГБЕВИС

    0
    6

    Ол – Ада-чурттуң Улуг дайынының киржикчизи, ТАР-ның Арзылаң мөгези, Күш-ажылдың хоочуну. Салгалдары Тываның янзы-бүрү булуңнарында өгбези дег хүрешке сонуургалдыг болуп өзүп чоруур.
    Чеди-Хөл кожууннуң Ак­Талдың чурттакчылары чаңгыс чер-чуртуу, тыва эки турачы Бегзи-Хуурак Хелиң-оолович Донгактың эрткен оруунга чоргаарланыр.
    Ол 1921 чылдың март 15-те Улуг-Хем кожууннуң Хендерге сумузунуң Могай-Бажы деп черге төрүттүнген. Арат Лемчиевич Донгак биле Кавайлык Чындаевна Хелин­оолдарның 14 ажы-төлүнүң 5 дугаары болуп төрүттүнген. Ол бичиизинден тура, ажылга ынак, эрес-кежээ, шалыпкын болуп өзүп келген.
    Ол дайынче аъттаныптар бетинде-ле, тыва хүрешке киржип, шаңналдыг черлерни ап турган. 1942 чылдың август айда аныяк мөге Бег­зи-Хуурак Донгак бодунуң капшагайы-биле шыырак, арга-дуржулгалыг мөгелерни чиик октап турган. Шак-ла бо байырлалга Барыын-Хемчиктиң хоочун мөгези Чамыян Монгушту авааңгыры-биле октаан. «ТАР-ның Арзылаң мөгези» деп сырып тургаш даараан содакты аңаа хүндүткелдиң демдээ кылдыр сөңнээн. Ол үеде «Арзылаң» деп атты шыырактарның шыыраа эдилээр турган. Бегзи-Хуурак Донгак ону бадыткаан. Ооң соонда 1943 чылдың байырлалында база-ла ол шүглүп үнген.
    Ада-чуртту камгалаар дээш үе-чергези эштери-биле 1943 чылдың сентябрь 25-те фронтуже аъттаныпканнар. Дайынның аар-берге оруктарындан черле чалданмайн, эш-өөрү-биле деңге базып, эрес-диди­мин тыва эки турачылар көр­гүскеннер. Деражно, Ров­но, Сурмичи хоорайларны дерзии эжелекчилерден камгалап, хос­тап турган. Ол шак-ла ынчаар гвардияның командири апарган.
    Ыраккы Украинаның Пого­­рельцы суурунда немец-фашистиг эжелекчилер-биле тул­чуушкунга амы-тынын бер­­­­­­­­­ген дайынчыларның турас­каал-чевээн кылган. Ол суурну хос­таар дээш сегиржип алыышкынга эрес-маадырлыы-биле өлген дайынчыларның аттарын акы-дуңма чевээнде мөңгежиткен. Оларның ара­зында Бегзи-Хуурак Донгактың адын база алдын үжүктер-биле сиилбип бижээн.
    Тыва эки турачының өлгениниң дугайында ТАР-ның шериг херектериниң талазы­биле яамызының таңмазын баскан шынзылга би­­жикти маадырның ада-иези алган. «Оглум чевээн безин көрбе­зим ол бе?» – деп, оглун манаан күжүр ие ыглап олурган. Ооң соонда ачазы муңгарап, ажыынга шыдавайн, үр болбаанда чок болган.
    1944 чылдың чайынында тыва эки турачылар фронтудан ээп чанып кээп турган. Оларның аразында Бегзи-Хуурак Донгак чок. Маадырның ада-иези, дөргүл-төрели чыглып алгаш, ээп келбээн Бегзи-Хуурактың сөөлгү ёзулалын кылганнар.
    1945 чылдың чазынында өөрүнчүг медээ тарай берген. Эки турачының ээп келгенинге Хендерге чону кайгап, бүзүревээн. Кижилер келгеш, көрүп-даа турганнар. Боду болза дайын дугайында чугаалаксавас, ажы-төлүн, келир үеже көрүжүн, өг-бүлезин колдуу чугаалаар чораанын чаңгыс чер-чурттуглары сактырлар.
    Хендерге сумузунуң улуг­биче чону, төрел-дөргүлү Бег­­­­зи-Хуурак Донгактың чы­­­­­­рык адынга тураскаат­кан дыка хөй шүлүктерни, сактыышкыннар­ны бижээн. Чурттап турган кудумчузун ооң ады-биле адаан. Бо хүнде өзүп олурар салгалдары бичежек спорт залды кыл­гаш, ооң ады-биле адаан. Ында келир үениң бичии мөгелерин хүрешке, спортка хандыкшыдып, сайзырадып турар.

    Алдынай Сумбуу, Туран хоорайның дугаары 2 школазының эге класстар башкызы.

    #Победа75#Победа75_Тыва#Тиилелгениң75чылынга#СпасибоЗаПобеду#ПомнимГордимся#СылдысчыгашСолуну#Солун_Сылдысчыгаш

    Реклама