Эки турачы болуру чоргааранчыг

    0
    25
    Волонтёр болур дизе, кайнаар азы кымче баарыл? Өске кижилерге ачы-дуза чедирер күзелдиг улустуң мурнунга бо айтырыг тургустунуп болур. Эң-не чогумчалыг арга – чурттап турар чериниң аайы-биле янзы-бүрү хемчеглерге киржир эки турачыларны чыып турар хөй-ниити организациязынга чеде бээри. А бистиң республикавыста «Тываның чымчак чүректери» аныяктарның хөй-ниити организациязы ажылдап турар. Ооң үндезилекчизи Артыш Монгуш-биле чугаавысты уламчылаар-дыр бис. Ооң удуртуп турары «Тываның чымчак чүректери» аныяктарның хөй-ниити организациязы 2019 чылдың «Эң тергиин аныяктар шимчээшкини-2019» деп бедик атты чаалап алганын сагындыраал.
    — Волонтёржу ажылды кажан эгелээн сен, Артыш?
    — 2012 чылдан эгелээн мен.
    — Организациянарда каш кижи хаара туттунган, кожууннарда салбырлары бар бе?
    — Амгы үеде организациявыста 150 активчилер бар. Кожууннарда 6 салбырывыс бар. Ол дээрге Өвүр, Чеди-Хөл, Бии-Хем, Тес-Хем, Каа-Хем болгаш Кызыл кожуун болур.
    — Бир дугаар кандыг хемчегге эки турачы кылдыр кылдыр кириштиңер?
    — Бис бир дугаар эки турачы кылдыр Тывага болуп эрткен «Евразияның интеллектуалдыг алдыны-2016» Россия чергелиг аныяктар шуулганынга киржип, ооң ажыл-чорудулгазынга дузалаштывыс. Чогум бодум эки турачы кылдыр бир дугаар киришкен дээр болза, Олимпийжи оюннар одунуң эстафетазынга киришкен мен, ол 2014 чыл-дыр.
    — Волонтёржу болур күзелдиг аныяктарны канчаар шилип алыр-дыр силер?
    — Күзелдиг аныяктар баштай бистиң социал четкиде арынывыста анкетаны долдурар, оон бис кады чугаалажылганы кылгаш, организациявысче киирип алыр бис.
    — Волонтёр кылдыр киришкен хемчеглериңниң кайызы эң-не уттундурбас болуп артканыл?
    — Уттундурбас хемчеглер-ле хөй. Ынчалза-даа бо чылын болган «Кара мүн» деп гастрономныг фестиваль дыка солун бооп арткан. Чүге дизе аңаа бистиң эки турачыларывыс дузалажып турган. Оон аңгыда бис ол гастрономныг фестивальдың дузазаында Наадым байырлалының хемчеглерин база төндүр көрүп, дыка хөй ажыктыг чүүлдерни билип алган бис. Россияның аңгы-аңгы чурттарындан аалчылар база турган. База Джон Уорренниң езугаар сыртыктар-биле оюннар эрттиргенивисти черле уттундурбас. Ол дээрге НТВ каналда черлер кезип, улустарның культуразын болгаш аъш-чемин көргүзүп чоруур билдингир телебашкарыкчы болгай. Бо таварылга канчаар болган дээр болза, бажыңымга хостуг-шөлээн олурдумда, Москвадан телефон долгап келген. «Оо, кым ирги» деп бодааш, тудуп алырымга, бир эр кижи НТВ каналдан долгап тур бис деп! Бистиң чыл санында эрттирип турарывыс сыртыктар-биле оюнну база катап эрттирип бээрин телефоннуң бир ужунда кижи дилээн. Оон билип кээривиске, Джоун Уорренниң ынак оюну болду.
    -«Тываның чымчак чүректери» организациязы кандыг угланыышкыннарлыг ажылдап турарыл? Социал четкилерден алгаш көөрге, колдуунда улуг назылыгларга дуза кадып, социал талалыг ажылдап турарыңарны эскерип болур.
    — Спорт болгаш экология база бисте кады чоруп турар. Чуге дизе бир төлевилеливис бар, ол ийи аңгы угланыышкынныг чоруп турар. Ол дээрге «Экологтуг халыышкын». Кол сорулгазы өзуп орар аныяктарны бойдузувусту хумагалавышаан, арыг-силигге болгаш спортка хандыкшыдар сорулганы салган бис. Бо төлевилелди Тываның Бойдус камгалал яамазы-биле кады демнежип чорудуп турар бис. Тывавыстың чараш хөлдерин, хемнерин аштап-арыглавышаан, аныяктарны спортче хаара тудар. Улуг экологтуг маңнаашкынны 2018 чылда кылдывыс. Аңаа 40 хире аныяктар киришкен. Баштай Субедей чанынга чыглып алгаш, эртенги күш-культура шимчээшкиннери кылгаш, оон улаштыр Кундустуг аржаанынче маңнап үнген бис. Ооң түңнелинде ол-ла аныяктар маңнавышаан, аржаанывыстың богун аштааннар.
    Социал талазын алыр болза, «Кижилерге дуза кадарынга ынак мен» төлевилеливис бар. Ооң кол утказы — улуг назылыгларга болгаш хоочуннарга адрестиг дузаны кадары. Бо төлевилел езугаар эрткен чылын эки турачыларывыс 50 хире улуг назылыг улуска дузазын чедирген. Төлевилелдиң иштинде хайгааралга алган улуг назылыгларывыс баз бар, оларга неделя санында барып дузалажып турар бис.
    Оон аңгыда «Аныяктарны эки тура-биле хан дужаарынче кыйгырып тур бис» деп төлевилеливис база бар. Ооң кол ужур-утказы бистиң бо шимчээшкинивистиң идепкейжилери 18 хардан өрү хан дужаап турарлар. Олар хан дужааган соонда, социал четкиге чуруктарын салып, өске аныяктарны кыйгырып турарлар.
    «Тываның буянныг дневниги» төлевилел таварыштыр республиканың девискээринге буянныг кичээлдерни эрттирип турар бис. Ол дээрге өөреникчилерни багай салдарлыг чүүлдер кылырының орнунга төрээн суурунга, кожуунунга, Тывазынга база Россияга ажыктыг болгаш чуртунуң төлептиг уруглар, оолдары болзун дээн угланыышкывыс-тыр. Эрткен чылын ниитизи-биле 400 хире өөреникчилерге буянныг кичээлдерни эртирдивис. Барыын-Хемчик, Бай-Тайга кожууннар, Ак-Довурак, Кызыл хоорайның өөреникчилери кичээлдерниң дыңнакчылары болган.
    — Эрткен чылын кандыг эң-не улуг масштабтыг хемчегге кириштиңер?
    — 2019 чылдың эң-не улуг масштабтыг хемчеглериниң бирээзи – федералдыг төлевилел «Однозначно» болган. Тываның ОШАЧКИ албан черинден «Однозначно» деп кампанияга дузалажып, эки турачылар чорударын дилээн. Ук кампанияның үезинде эки турачылар Москвадан келген специалистер-биле кады школачыларга, студентилерге, чолаачыларга орук дүрүмнерин сагындырып, таныштырып, чугаалап берип турганнар. Бо ажыл дыка ужур-уткалыг болган деп билип турар бис. Чүге дизе чаңгыс 2019 чылда безин орук озал-ондаанга таварышкаш, чырык черден чарлып чоруткан улустуң саны хөй деп шупту билир бис. Ол шупту чолаачыларның болгаш чадаг кижилерниң орук дүрүмнерин сагываанындан болган таварылгалар-дыр.
    — Аныяктарга волонтёр болурга, кандыг чиигелделер барыл? Аныяк кижиниң бот-өзүлдезинге ол дузалыг бе?
    — Аныяктарга волонтёржу болуру дыка эки деп санаар мен. Олар волонтёржу дептержигештиг болур. Бир эвес школаны дооскаш, өөредилге черинче дужаап кирерге, немей баллды бээр. Оон аңгыда аныяктар волонтёрлап чоруп тургаш, дыка хөй чүүлдерге өөренип алырлар. Чүге дизе волонтёр дээрге-ле хөй улус-биле кады сырый харылзаалыг ажылдап турар болгаш, олар кижилер-биле чугаалажып, хостуг алдынарынга-даа өөренир. Улуг назылыглар-биле үргүлчү ужуражып, төөгүнү база билип ап турарлар.
    — Организацияңар тургустунгандан бээр каш чыл бооп болур?
    — Эрткен чылын 5 чыл оювусту демдеглеп эрттирдивис.
    — 2020 чылда планнарыңар кандыгыл?
    — 2020 чылда планнарывыс хөй. Ону электен чугалаарга, бутпейн баар. Ынчангаш 2020 чылда ол ажылдарывысты амыдыралга боттандыргаш, оон чугаалай бээр боор бис.
    — «ТА»-ның база бир солун аалчызы бооп, тодаргай тайылбырны бергениң дээш четтирдивис, Артыш!
    Алена НАН-ХОО
    Реклама