#Эзирлерниң_уязы #Төлевилел #Чазак_даргазы #Бичии_мөгелер #Чаштар_мөгелер #Тываның_аныяктары #Чедиишкиннери

    0
    11

    Чаш база элээди мөгелерниң бирги делегей чергелиг маргылдаага чедиишкиннери
    Февраль 15-тиң хүнүнде тыва чаңчыл-биле дериттинген «Сүбедей» спорт ордузунга Тыва Республиканың Баштыңы-Чазак Даргазының шаңналы дээш чаш база элээди оолдар аразынга 8-тен 18 харга чедир 5 бөлүкке шупту 1010 мөгелерниң ачыр-дачыр хүрежи дүнекиниң 2 шакка чедир болган. Оларның аразында Татар Республикадан 6, Бурятиядан 4, Моол күрүнеден 2 чаш авыргалар база Увс аймактан 7 шыырак оолдар киришкеннер. Маргылдааның кол сорулгазы бурунгу өгбелеривистиң чаңчылдарын, оюннарын аныяк-өскенге өөредип ижиктирери болур. Ол чаңчылдар таварыштыр тыва хүрешти Россия база делегей деңнелинче көдүрүп сайзырадыр ажылдарны чорудары. Бо чаа эгелээшкинни чаа тургустунган чаштар база элээди оолдарның тыва хүреш федерациязынның удуртукчузу Седен Очур Кара-Сал удуртуп башкарып эгелээн.
    Чазак даргазының дыңнадыглары. Маргылдааның ажыдыышкынынга ТР-ниң Чазааның даргазы Ш.В. Кара-оол, Дээди хуралдың даргазы К.Т. Даваа, тыва хүреш федерациязының удуртукчузу А. Дамба-Хуурак, Моол күрүнениң авырга мөгези Дамиран Бумбаяар мөгелерге, аалчыларга, аарыкчыларга байыр чедирип, спортчу чедиишкиннерни база аас-кежикти күзээннер. Көрдүнген чурум ёзугаар улаштыр Ш.В. Кара-оол Татар Республиканың, Бурятияның национал хүреш школазының удуртукчузун, Моол күрүнениң төлээзин хүлээп ап, бурун өгбелерниң үндезин оюннарын чоннар аразынга улаштыр сайзырадыры-биле дугуржулганы кылган.
    Ол ужуражылганың соонда, бистиң республикага спортту болгаш ооң национал хевирлерин ылаңгыя тыва хүрешти садиктерге, школаларга, өөредилге черлеринге «Эзирлерниң уязы» деп төлевилелди улаштыр сайзырадыры-биле чугааны кылган. Аңаа тускай дээди эртемниг тренерлер, методистер, шииткекчилер белеткээр спортчу академияны ажыдар бодалын сүмележип чугаалашкан. Ол академияга делегей, олимпий оюннарының киржикчилерин, тиилекчилерин, спорттуң удуртукчуларын белеткээрин саналдаан. Тывага спорт комитединиң тургустунганындан бээр 75 чылынга уткуштур республика чергелиг «Спорттуң амгы байдалы, келир үези» деп конференцияны эрттирерин демдеглээн.
    Хар-назы аайы-биле шылгарааннар база тиилекчилер
    Бирги бөлүк: 2011-2012 чылдың бичии 250 мөгелер хүрежинге Моолдан 2 чаш авыргалар, оларның бирээзи Моолга 32 маргылдааларның тиилекчизи Энх-Тамир Галзад 8 шыырак мөгелер аразынче кирген. Бир дугаар черни – Намзырай Донгак, үжүүрлешкен мөге – Каң-Болат Сарыглар, кайызы-даа Сүт-Хөл кожуундан. Үшкү черлерни: Бадма Кара-Сал, арзылаң мөге Седен Очур Кара-Салдың оглу база Чөөн-Хемчиктен Домбуй Ондар үлешкеннер.
    Ийиги бөлүкте 2009-2010 чылдарның бичии 191 мөгелер хүрежинге Чөөн-Хемчиктен Айлык Ондар шүглүп үнген, үжүүрүн Улуг-Хемден Сайык Ойдуп алган. Үшкү черлерни Улуг-Хемниң мөгелери Сеткил Ооржак биле Сүбедей Дакыр-оол үлешкеннер. Үшкү бөлүк 2007-2008 чылдарның бичии 240 мөгелер аразынга, «Алдар» спорт клувунуң чаш арзылаң мөгези Максим Ооржак шүглүп үнген, үжүүрүнде Увс аймактан чаш начын мөге Яамбажав Гантегелдер болган. Үшкү черлерни Бурятиядан Дмитрий Гармаев биле Бай-Тайганның Норжай Дамиран үлешкеннер.
    Дөрткү бөлүк 2005-2006 чылдарның элээди 178 мөгелерниң хүрежинге Сүт-Хөлден Алдаржы Ондар шүүлген, үжүүрүн Чөөн-Хемчиктен Сайын Сундуй алган. Үшкү черлерни Сүт-Хөлден Адыгжы Монгуш биле Кызыл кожуундан Белек Байыр Седен-оол үлешкеннер.
    Бешки бөлүк 2003-2004 чылдың ээледи 18 хар чедир мөгелерниң аразынга Эрзинден элээди начын мөге Сендаюш Монгуш чараш дүрген хүрешти көргүзүп үнген, үжүүрүнде Улуг-Хемден элээди начын мөге Бадма-Маады Сандан болган. Үшкү черлерни Увс аймактың бичии авырга мөгези, Моол күрүнениң элээди оолдар аразынга хостуг хүрешке 92 килдиң тиилекчизи Гамсурэн Тормөх биле Кызыл кожуундан бичии начын мөге Болат Буянды үлешкеннер. Бо бөлүкке Татарстандан самбо хүрештиң мөгези Түмен Гамиутулин 32 мөге чедир хүрешкен. Маргылдаа дүнекиниң 2 шакта доозулган, тыва мөгелерниң база көрүкчүлерниң шыдамыын хүрешке бердингенин келген аалчылар чугаалажып турган. Хүрешти кол шииткекчи, начын мөге Кайгал-оол Донгак база Ишкин оглу ыры-шоору-биле база көрүкчүлерни чалгыдып, хей-аъдын көдүрүп, маргылдааны солун эрттиргеннер.
    Солун хүрештиң түңнелдери
    Шүүлген мөгениң шаңналы 20 муң, үжүүрлешкен мөгеге 15 муң, үшкү черлерге 8 муң, 5-8-ки черлер чедир 4 муң акшалар база тускай Чазак Даргазының шаңналдарын мөгелерге тывыскан. Ол ышкаш хүреш үезинде Моол күрүнениң олимпийжи комитединиң база Увс аймактарның медальдарын тыва хүреш федерациязының ажылдакчылары болгаш тренерлеринге Моолдуң авырга мөгези Дамиран Бумбаяар тывыскан. Бо хүрешке Кызылдан «Алдар» клувунуң мөгелери (удуртукчузу — чаан мөге Эрес Кара-Сал, Улуг-Хемден (удуртукчузу — камгалакчы Монгуш, Эрзинден (удуртукчузу Анатолий Баткар) база Өвүрден, Бай-Тайгадан мөгелер чараш хүрешти көргүскеннер.
    Алексей ЧАМБАЛ-ООЛ.
     
    Реклама