САЛЫМ-ЧАЯАННЫГ ЫРААЖЫ КЫС

    0
    34

    Тывавыстың база бир ховар чараш кызы, ыраажы Шыңгыраа Ондарның салым-чолун сонуургаарлар хөй-ле боор, ынчангаш Шыңгыраа-биле ужуражып, найыралдашканым бижиптейн. 
    Айтып алган шагывыста ыраа­жывыс-биле ужуражып келгеш, менди солушкаш, чугаавысты эгеледивис. Бир-ле дугаар ооң эвилең-­ээлдээн эскердим. «Эвилең кижээ чон ынак» дээни ышкаш, шынап-ла мөзү-бүдүжүнүң топтуун, бүдүштүүн. Бөдүүн, ажык-сеткилдиг уруг болду. Шыңгыраа­ны эки чоок билип ап, ооң сагыш-сеткилин дыңнадым. 
    Артизивистиң ук-төөгүзү – Чөөн-Хемчиктен үнген. Ол Бажың­-Алаак суурга бөдүүн өг-бүлениң ийиги уруу болуп төрүттүнген, чаңгыс акылыг. Ооң төрээн чери Бажың-Алаак-даа бол, өскен чери Тес-Хемниң О-Шынаа суур болду. 
    «Бичии үелеримниң чамдыызын сактыр, сагынмас мен. Эң сактыр чүүлүм, бо О-Шынаа суурумга бир-ле мөөрейге киржир дээш, төрел дуңмамның чараш платьезин дилеп алган мен. Мөөрей келген, белеткенип, девидээр дээш, дуңмамдан дилеп алган платье­висти, бичии кижи билбейн, өрттендир базып алган болдум. Ооң соонда авам-биле далажып, садыгдан платье садып алгаш, сценага ырлап турганымны сактыр мен» – деп, авазын сактып, чашкы үелерин Шыңгыраажык чугаалады. 
    Бичии чажындан авазын чидирип, чуртталгазынга улуг согугну ап, амыдыралдың кандыг-даа бергелеринге тура дүшпейн, барык 16 чыл иштинде чараш ховар үнү-биле чонун өөртүп, уран талантызын бараалгадып чоруур ыраажы кыс. 
    Шыңгыраа – чаптанчыг, чассыг кыс­тыг. Ол уруунга дыка ынак, уруу база авазы дег ырлаар, келир үениң ыраа­жызы, Тываның база бир ховар кызы болур деп бодаар мен. Шыңгырааның даай-авазы уруунуң кижизидилгезинге улуг черни ээлеп, уругларын деткип, дузалажып чоруур. 
    Шыңгыраа 2014 чылда Кызылдың А.Б. Чыргал-оол аттыг уран чүүл колледжин Кызыл диплом-биле дооскаш, ам бо үеде Тываның күрүне университединиң 3-кү курузунда өөренип турар, шыырак өөредилгелиг сургуул. Өөредилгезин келир чылын доозар. 
    Ооң бир күзели – бичии уругларга ыры бөлгүмүн ажыдып, уруглар-биле ажылдаксап турар. 
    – Сцена кырынга үнүп келгеш, ырлаа­ры берге бе, Шыңгыраа? 
    – Чеже-даа мынча чылдар иштинде чон баарынга ырлап чоруур болзумза, сценаже үнер санында-ла коргар, сагыш-сеткилим девидеп, сүрээдээр мен. Сценага ырлап турар үемде, чазыптар үелерим база турар – деп хүлүмзүрүп чугаалады. 
    Шыңгырааның мөгейикчилери дыка көвей. Ооң концерттеринге көрүкчүлери хөй, зал долу болур. Ол дээрге Шыңгырааның тааланчыг ырыларын дыңнап, уран талантызын үнелеп, сонуургап, чоргаарланып чоруур кижилер-дир. 
    «Ада-чурт камгалакчыларынга болгаш эң-не хүндүткелдиг байырлалывыс – Шагаа таварыштыр бүгүдеге экини күзеп, база мени кезээде деткип чоруур мээң чоок кижилеримге четтиргеним илередип, орууңар ак чорзун деп күзедим» – деп, чылыг-чымчак сөстерин Шыңгыраажык сөңнеди. 
    Оон-даа өске чүүлдерни ажык чугаа­лажып, бот-боттарывысты аажок сонуургап дыңнап, дыка-ла эки агаарлап алдывыс. 
    Чырык, чараш сеткилдиг ыраажы кыстың күзелдери бүдүп, бодалдары боттанып, оруу кезээде ажык чорзун деп күзеп каалыңар! 

    Алдынай Саая. 
    Чурукту хуу архивтен алган. 

    (Материалды февраль 18-тиң дугаары 7 «Сылдысчыгаш» солунундан номчуп ап болур силер). 

    #СылдысчыгашСолуну
    #СолунСылдысчыгаш

    Реклама