СЕҢЭЭ ЧОРГААРЛАНЫР БИС, КЫРГАН-АЧАЙ!

    0
    24

    ◆ Улуг Тиилелгениң 75 чылынга

    Мен бодумнуң кырган­ачам дугайында чугаалаксап тур мен. Аңаа дыка чоргаар­ланыр мен. Ооң адын Дударев Георгий Дмитриевич дээр. 
    Кырган-ачам 1926 чылдың май 5-те Алтай суурга (Красноярск край) төрүттүнген. Өг-бүлези улуг, ажы-төл ооң-биле катай тос кижи турган. Гоша ажылгыр, кежээ оол болуп өзүп келген. Чедиги классты дооскаш, ачазынга арткан бичии оол дуңмаларын кижизидеринге дузалажып турган. Авазы ол үеде чок болган. 
    Мээң кырган-ачам бодунга бир харны немеп алгаш, фронтуже 17 харлыында чорупкан. Ону бүдүн суур үдээн. Сес дуңмаларындан үжү фронтуга өлген, а алды кижи эглип келген. 
    Кырган-ачам шеригниң артиллерия училищезинче киргеш, боо-чепсек команди­ри апарган. Бир катап шавар халдаашкын үезинде ол буттарын өйдүрүп алган, ынчангаш колоннадан чыдып калган. Буттарын дыка дүрген ораашкын-биле ораап алгаш, эштериниң соондан сүрүп чорупкаш, орук кыдыынга шырыштар ара­зынга немец дыл кырында чугааны дыңнап каан. Аңаа хемге немецтер, орус шериг­лер фронтуну чаза булгап кирип келген деп билбейн, сагыш амыр эштип турган болган. Кырган-ачам девидеп кортпаан, дидимненип алгаш, чаңгыс эвес, хөй кижи деп көргүзүп, аңгы-аңгы черлерден боозун дааштаан. Кажан ол ыыткыр «Хендехох!» деп алгырарга, немецтер кортканындан, аамайзып, 12 кижи шуптузу дүжүп берген-дир. Ол дээш кырган­ачамны «Эрес-дидим чорук дээш» медаль-биле шаң­наан. Сөөлүнде ол Ада-чурттуң Улуг дайынының орденнери, оларның иштинде Алдар болгаш Кызыл Сылдыс орденнери-биле, шаңнаткан. Оларны бис шыгжап чоруур бис. 
    1945 чылда фашистиг Германияны тиилээн соон­да­, кырган-ачамны орус­япон фронтуже октаан. Аңаа ооң-биле солун таварылгалар болгулаан. Ол Японияга турда, ыяштарга мандариннер халаңайнып турган, а кырган-ачамга ол билдинмес, танывазы чимис. Ол ону чиксээш, бирээзин алгаш шуут-ла карты-биле чипкен. Ынчаарга амдан чок болбайн канчаар. 
    Ынчаар ол чеди чыл шеригге хүлээлгезин эрттирген. 1949 чылда чанып келген. 
    Дайын соонда кырган­ачам бульдозер чолаачызы апарган, оон ону Тываже ажылдадып чорудупкан. Маңаа ол мээң кырган кыр­ган-авам Огнева Валентина Филипповнага дужуп, өг-бүле туткан. Кырган-авам акушер-гинеколог болуп ажылдап турган. Олар үш ажы-төлдүг болган. Оларның бирээзи мээң төрээн кырган-ачам Дударев Аркадий Георгиевич болур. Даай­ымның болгаш ачамның чугаазы-биле, кырган кырган-ачам сагыш човангыр, ажылгыр, кежээ чораан. Олар ооң-биле кайнаар-даа четкен. Кырган-ачавыс уйнуктарынга дайын дугайын­да чугаалаксавас чораан дээр. Чүге дээрге ол шынап-ла коргунчуг үе турган, дайын­га ол дуңмаларын болгаш эш-өөрүн чидирген. Мен кыр­ган-ачамга дыка чоргаар­ланыр мен, ооң дидиминге. Кижи бүрүзү 17 харлыында фронт чоруп шыдавас болгай. Арта-ла бир харны немеп алгаш. 
    Кырган-ачам Дударев Георгий Дмитриевич аар-берге-даа болза, солун амыдыралды чурттап эрткеш, 72 харлыында мөчээн. Мен даай­ым-биле боттарывыс ооң портредин кылган бис, ынчангаш чылдың-на өг-бүлевис-биле Өлүм чок полктуң чыскаалынга чоргаа­рал-биле кылаштажыр бис. 

    Алина Дударева, 14 харлыг, 
    Кызыл хоорайда Немелде өөредилге төвүнде «ЮНКОР» катты­жыышкын. Башкызы И. Белкина.

    (Материалды февраль 11-ниң дугаары 6 «Сылдысчыгаш» солунундан номчуп ап болур силер). 

    #СылдысчыгашСолуну
    #СолунСылдысчыгаш
    #Тыва
    #Тува
    #75Чыл

    Реклама