ТӨРЭЭН ДЫЛЫНГА ЧОРГААРАЛ СИҢНИККЕН

    0
    10

    Ай-Хаан Хомушку — «Сарадак-2020» хөөмей-сыгыт мөөрейниң онлайн-хевиринге 14-18 харлыг уруглар аразынга тиилекчизи. Бо чылын үш дугаар чыл киришкеш, база-ла тергиини болган. Радомир, Олеся Хомушкуларның Ай-Хаан дун оглу болуп төрүттүнген. Ол Каң-Демир (1 класс), Айдан (11 айлыг) ийи дуңмалыг. Бо удаада «Сарадак» мөөрейин­ге Каң-Демир база киришкеш, «Тыва хөөмейниң кадагалакчызы» деп атка төлептиг болган.
    Ай-Хаан — Кызылдың дугаары 1 школазының 8-ки классчызы. Хөөмей-сыгытты ол бичиизинден эгелеп-ле сонуургап эгелээн. Ооң аймаанга ыраажы, хөөмейжи кижи турбааны кайгамчык.
    — Бир класс чеде бээримге, ачам хүреш көөрде, мени эдертип, аңаа сонуургалымны оттурарын кызып, секцияларже киирип турган. Ачам-биле хүреш маргылдаа­ларынче баарынга ынак турган мен, ынчалза-даа хүрешти эвес, а ооң чарлакчызы Коңгар­оол Ондарның ырлаарын, сы­гыр­тып-хөөмейлээрин көрүк­сээр мен. Секцияга чедирип каар­га, ынаар-даа кирбейн, агаар­лап кылаштап-кылаш­тап, чанып кээр турган мен. Чоорту Коңгар-оол Ондарның сыгыт-хөөмейин бажыңга дыңнап, авам-ачам чокта, бүдүү өттүнүп эгелээн мен.
    Чоорту ачам маргылдаа­ларже эдертирге, ынавас апарган мен. Секцияже барбайн турганымны авам-ачам билип кааш айтырарга, хүреш, дзюдо-даа эвес, хөөмей-сыгыт сонуур­гаарымны чугаалаан мен. Авам мени эдертип алгаш, Кызылдың уран-чүүл колледжизинге эккелген. Бир ду­гаар башкым Ай-Хаан Ооржак болган. Амгы үеде Тыва Үндезин культура төвүнде сыгыт-хөөмей, тыва хөгжүм херекселдериниң бөлүүнде өөренип турар мен.
    Ай-Хаан тыва хөгжүм херекселдериниң шуптузунга ойнаар, төрээн дылынга арыг, чараш чугаалаар болду.
    Ооң ынак кичээлдери – күш-культура, күш-ажыл, тыва дыл, чогаал. Бичии үелеринде спортка шоолуг-ла эвес турган болза, амгы үеде ооң база бир кол сонуургалы апарган.
    Бот-аңгыланыышкын үезин­де интернет таварыштыр ки­чээлдеп, дуңмазының онаал­­­­галарынга дузалажып турар. Дуңмазы акызының соондан спортка, уран чүүлге хандык­шып, өттүнүп чоруп олурар. Каң-Демир уруг­лар садынче барып тургаш, бажыңында улус чеже-даа тыва дылга чугаа­лажып турза, төрээн дылынга чугаа­лавас турган. Ай-Хаанның ада­­-иезинге сү­мелээни-биле, Каң-Демирни ты­ва класс­че өөредип киирген. Авазы улуг оглунуң сүмезин дыңнаа­нынга ам өөрүп олурар.
    Хомушкуларның өг-бүлези арыг агаарлыг тайга-таңды, арга-арыг, хемнер-хөлдерже аян-чорук кылып, дыштанырынга ынактар. Чүгле чайын эвес, кышкы дыштанылгаларда база аян-чоруктап чоруптар улус болду.
    Өзүп олурар сылдыс школа дооскаш, сонуургалын уламчылап, Кызылдың уранчүүл колледжизиниң тыва национал адырынга өөредилгезин уламчылаар сорулгалыг. Чүгле ону доозуп алгаш, кызыгаар хайгыылчызы дээди эртемни чедип алырын күзеп чоруур.
    Ай-Хаан-биле чугаалажып олургаш, төрээн дылынга хүндүткел, чоргаарал ында сиңниккенин эскердим.
    «Бир дугаарында, төрээн дылың эки билип ал. Ийи дугаарында, орус дылды эки өөрен. Үш дугаарында, өске даштыкы дылдарны өөрен» — деп, Тыва Үндезин культура төвүнде башкызының чагып турганы ооң сеткилинге тааржып, шыгжаттынган. Оолдары чараш, кижизиг кижилер болуп өзүп чорууру — аныяк ада-ие­ниң улуг үлүг-хуузу.

    Аржана ЧАМЗЫРЫН,
    Чуруктар өг-бүлениң хуу архивинден.

    Реклама