Тывада суггат системаларын чаартып база суггаттыг көдээ ажыл-агый черлериниң шөлүн улгаттырар төлевилелдер шилилдези чартаттынган. Республиканың эрге-чагыргазы регионалдыг мелиорация комплекизин хөгжүдер программага киржир ажыл-агыйларга болгаш бүдүрүлгелерге субсидияны бээринге белен. Тываның чазаа ол сорулгага федералдыг акшаландырыышкындан 50 сая рубльди алыр.
Республиканың көдээ ажыл-агый бараан бүдүрүкчүлеринге программага киржир беш угланыышкынны саналдаан. Ол гидромелиорация болгаш культуртехниктиг хемчеглерде суггарылга тудугларын тудары болгаш эде чаартыры, ол ышкаш черлерни аштап-болбаазырадыры кирип турар. Бо угланыышкында программа киржикчилеринге чарыгдалдарының 50 хуу хирезин эгидип бээр.
Күрүне агроарга-арыг мелиорациязы (камгалал арга-арыг дилиндээн тарыыры), агрофитомелиорация (хөрзүннү эрозиязындан камгалаары) болгаш химиктиг мелиорация (чугай болгаш гипс ажыглалы) адырларында төлевилелдер боттандырган ажыл-агыйларга оон-даа хөйнү, азы 90 хуу чедир компенсацияны эгидип бээри көрдүнген. Оон аңгыда, кайы-даа угланыышкында төлевилел-санаашкын документилерин ажылдап кылган чарыгдалдарынга, азы төлевилел өртээниң 5 хуузунга субсидияны бээр.
Араттар болгаш көдээ ажыл-агый бүдүрүлгелери суггат системаларын хөгжүдер программага киржип база субсидияже кордаар дизе, чер участогунуң ээзи болур, төлевилел документациязын белеткеп, аңаа хамаарыштыр күрүнениң эксперт түңнелин ап, шупту документилерин Россияның Көдээ ажыл-агый яамызынче чорудар ужурлуг.
Программаның 2026 чылдың мурнады боттандырар ажылдарынче Тываның аңгы-аңгы кожууннарында алды суггарылга системаларын катап тургузары болгаш чаартыры кирген. Ол дээрге Барлык (Барыын-Хемчик), Алаш (Сүт-Хөл), Чадаана (Чөөн-Хемчик), Терезин болгаш Ай-Мырлыг (Чаа-Хөл), Тес-Хем суггат системалары-дыр.
2024 чылдың сентябрьда Россияның Президентизи Владимир Путин республикага ажыл албан аайы-биле келген соонда, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның саналдааны эгелээшкиннеринче – мелиорация инфрастургузуунуң хөгжүлдезинче федералдыг бюджеттен элээн саң-хөө дузаламчылары кээп эгелээнин сагындыраал. Тыва айыттынган план езугаар, амгы үеде бар 4,1 муң гектар суггат шөлдерин 2031 чылга чедир 13,7 муң гектар, а үнүш продукциязының хемчээлин 4 млрд. рубль чедирери көрдүнген.
