Тываның чедери берге ыраккы Тожу, Мөңгүн-Тайга база Тере-Хөл кожууннарда чырыкты дизельдиг генераторлар-биле хандырып турар. Көдээ суурларда чырык хандырылгазын экижидер дээн Тываның Баштыңы Владислав Ховалыгның даалгазы езугаар эргижирээн электри дериг-херекселдерин солуп эгелээн.
Сентябрьның төнчүзүнде, Мөңгүн-Тайга кожууннуң Мугур-Аксы суурда, бирээзи-ле 500 кВт күчүлүг ийи чаа электрилиг генерация дериг-херекселин курлавыр кылдыр салган. Курлавырда ындыг шимчедикчиниң бары, кол дериг-херексел ажылдавайн барган таварылгада, чырык өжүрүүшкүнүн болдурбас. Дизельдиг генераторлар анаа ажылдап турары хыналда үезинде бадыткаттынган.
Тожу кожуунда дизель-генератор станциязын эрткен чылын чаарткан. Ында алды дериг-херекселди солаан. 2022 чылдың төнчүзүнде, Тоора-Хем суурнуң электри станциязында садып салган чаа дизельдиг генераторлар үш суурну – Тоора-Хем, Ий база Адыр-Кежигни чырык-биле хандырып турар. Бо чылдың июль төнчүзүнде Ырбан суурга 200 кВт күчүлүг чаа дизель дериг-херекселин эккеп, тургускан.
Бо чайын Тере-Хөл кожууннуң Кунгуртуг суурда чырык дамчыдар ыяш чагыларны демир-бетон чагыларга солуп, 2,8 километрде чырык удазыннарны камгалалдыг кабельдер-биле эде чаартып, үш трансформатор дузалал станцияларын эптеп тургускан. Октябрь төнчүзүнге чедир Кунгуртуг суурга үш чаа дизель-генераторну салырын Владислав Ховалыг дыңнаткан. Оон өске үш трансформаторну база солуур планныг.
Тываның Баштыңы ыраккы кожууннарда эргижирээн электрилиг генерация дериг-херекселдерин солуур ажылды бодунуң хыналдазында алган. Эптеп тургускан элээн күштүг чаа дериг-херекселдер чурттакчылыг суурларның чырык хандырар системазының күчү-күжүн улгаттырып, чаа хереглекчилерни, социал албан черлерин база сайгарлыкчы чорук объектилерин кожарын хандырар.
Тываның студентилери буддийжи университеттерде
Дээди өөредилге черлериниң студентилери буддизмниң философиязын, медициназын болгаш сарыг шажын уран чурулгазын өөренип турар.