Чаа өөредилге чылы эгелээн үеде уругларның айыыл чок чоруу ада-иелерни, башкыларны дүвүредип турар. Кайызы-даа уруглар дээш харыысалганы онаанып алган болганда, маңаа дүвүренчиг байдалдың тургустунуп келири-даа чөп.
Чүге дизе бөгүнгү бирги классчы дээрге угаан-сарыылы ам-даа быжыкпаан чаш төл-дүр. Оларның хөй нуруузу школадан бажыңга чедер орукту безин чарт билбес болгулаар, ынчангаш аза бээриниң, орук ара багай чүүлдерге таваржып болурунуң айыылы улуг. Ылаңгыя хөлзээзинниг хоорайга ажы-төл дээш хүннүң-даңның дүвүрелдери каш катап улгадыр.
Школачы амыдыралдың дуржулгазын эвээш-биче-даа бол көрүп каапкан-даа болза, эге класстарның өөреникчилери дээрге база чаштар-дыр. Ниитизи-биле школачыларның айыыл чок чоруу ада-иелерден, школа ажылдакчыларындан, оларның чагыг-сүмезинден, угаадыындан, хоругларындан хамааржыры чугаажок. Маңаа хамаарыштыр уруглар чүнү билзе чогуурул?
Чаш уруг бүрүзү айыылдыг байдалдарны тодарадып билир боор ужурлуг. Оваарымчалыг болуру – ооң кадыкшылын азы амы-тынын айыылдан камгалап алырының кол магадылалы дээрзин медереп билири чугула. Айыыл чок чоруктуң дүрүмнерин сагып тургаш, чаш кижи берге байдалдарда шын шиитпирни үндүрүп, хай-халаптан чайлай берип болур.
«Дөрт хоругнуң дүрүмнерин» угаанче киир шиңгээдип алыры чугула:
1. Танывазың кижилер-биле чугаалашпа база оларны бажыңче киирбе;
2. Олар-биле кады лифтиже азы подъезд иштинче кирбе;
3. Танывазың кижилерниң машиназынче олурба;
4. Караңгылай бергенде кудумчуга саадава.
Танывазы кижи дээрге уругнуң танывазы кандыг-даа кижи дээрзин аңаа угаадыры чугула. Танывазы кижи уругнуң адын адап, ооң авазының дилээ-биле келгенин чугаалап, конфет-биле көгүдүп, ону эдерип мультфильмнер көөрүнче күткүдүп болур. Бир эвес ол кижи уругнуң, шынап-ла, танывазы кижи болза, ооң кандыг-даа саналынга ойталаашкынныг харыы берип, айыыл тургустунуп келген болза: “Мен ону танывас мен!” деп алгырар.
Ниитиниң транспорт-хөлгезинге хөйге көстүп турар кылдыр чолаачыже чоокшуладыр олуруп алганы дээре. Танывазы чорукчулар-биле чугаалажып, кайнаар бар чыдарыңны, кайда чурттап турарыңны чугаалава.
Бо үеде кижи бүрүзү кармактап чорууру телефонунда чугула херек медээ-дыңнадыгларны шыгжап чоруур, ада-иезиниң дугайында медээлер, олар-биле харылзажыр телефоннарның дугаарлары уругнуң телефонунда шыгжаттынган болза эки. А кежээки үелерде, 22 шак соонда, улуг улустуң хайгааралы чокта чааскаан кудумчуга чоруп болбас дээрзин уруг бүрүзү билген турар ужурлуг.
Тываның студентилери буддийжи университеттерде
Дээди өөредилге черлериниң студентилери буддизмниң философиязын, медициназын болгаш сарыг шажын уран чурулгазын өөренип турар.