Тываның Чазаанга Россияның экономиктиг хөгжүлде сайыды Максим Решетниковтуң республиканың Баштыңы Владислав Ховалыг-биле кады удуртуп эрттиргени республиканың социал-экономиктиг хөгжүлдезиниң талазы-биле хуралынга федералдыг өөредилге, энергетика яамыларындан база Росавиациядан төлээлер база киришкен.
Регионнуң амы-хууда хөгжүлде программазының чаа чадазын боттандырарынче база экономиказынче инвестицияларны хаара тударынче кол кичээнгейни угландырган.
Максим Решетников болгаш ооң оралакчылары Святослав Сорокин биле Михаил Каминский, ол ышкаш Россияның энергетика сайыдының оралакчызы Петр Конюшенко, Россияның чырыдыышкын сайыдының оралакчызы Андрей Николаев, Федералдыг агаар транспорт агентилелиниң (Росавиация) удуртукчузунуң оралакчызы Наталья Андрианова баштаан делегация дүүн Кызылга келгеш, элээн каш үлетпүр болгаш социал объектилерни хынаан.
Чижээ, Максим Решетников амы-хууда хөгжүлде программазы-биле деткээн инвестиция төлевилелдериниң күүселдезин көрген. Сайыт дүк болбаазырадыр цехти ажылдаткан «Сергеихинский текстиль» бүдүрүлгеге четкен. Төлевилелди бот-тускай хөгжүлде программазының акша-хөреңгизин ажыглап боттандырган: 178,2 сая рубль федералдыг деткимче-биле ону ажылдаткан. Бүдүрүлге биче болгаш ортумак сайгарлыкчы чорукту деткиир национал төлевилел деткимчези-биле (227 сая рубль) ажыттынган «Кызыл» үлетпүр парктың база киржикчизи.
Сайыт Cosmos Smart аалчылар бажыңының тудуун база көрген. Элээн каш федералдыг деткимче хемчеглери: амы-хууда хөгжүлде программазындан 380 сая рубльди база 900 хире сая рубль чиигелделиг чээли-биле төлевилел боттанып турар. Ниитизи-биле 1,4 млрд рубль инвестицияны хаара туткан. 80 өрээлдиг аалчылар бажыңы регионнуң турисчи инфратургузуунда кол черни ээлеп, турисчи агымны көвүдедиринге үндезинни тургузар.
Ажылчын бөлүктерниң хыналдазының түңнелдерин үндүрген Тываның Чазааның хуралында, Максим Решетников ийи чыл бурунгаар Президентиниң айтыышкыны-биле боттандырган амы-хууда хөгжүлде программазының бирги чадазын республика доосканын сагындырган. Кол адырларда төлевилелдерни деткээни регионда экономиктиг өзүлдениң үндезинин тургузарынга дузалаан.
Тыва сөөлгү беш чылда кол угланыышкыннар талазы-биле ынчалдыр эки базымны арттырган. Регионда үлетпүр бүдүрүлгези чылда ортумаа-биле 4,8 хуу чедир өскен. Тывыш адыры чылда ортумаа-биле 5,4 хууга дүрген сайзырап турар. Ол ышкаш болбаазырадылга бүдүрүлгези база өзүп, чуртталга тудуунуң хемчээли улгаткан. Болбаазырадылга адырынче, көдээ ажыл-агый, туризм болгаш энергетикаже салыышкынны улгаттырганындан инвестицияларның чаа структуразы хевирлеттинген.
Ооң-биле чергелештир, эрткен үениң рекордтуг көргүзүглери чедип алдынган соонда эвээжээн инвестиция ажыл-чорудулгазын катап тургузары кол айтырыгларның бирээзи болуп арткан. Бо айтырыгны шиитпирлээри 2030 чылга чедир чаа инвестиция төлевилелдерин эгелеп, регионнуң экономиказын хөгжүдеринче угланган 6 млрд рубль федералдыг акшаландырыышкынны тускайлаан амы-хууда хөгжүлде программазының ийиги чадазын боттандырары-биле дорт харылзаалыг.
Республика 2030 чылга чедир 15 млрд рубль инвестицияны хаара тудуп, 1,8 муң ажылчын олуттарны тургузар планныг. Бо сорулганы чедип алыры-биле инвестиция төлевилелдериниң акшаландырыышкын үлүүн 93 хуу чедир көвүдеткен. Акша-хөреңгини бүдүрүлге объектилерин ажыдарынче болгаш инфратургузугну сайзырадырынче угландырган. Агроүлетпүр комплекизинде болгаш үлетпүр адырында төлевилелдер ажылдап турар. Бо арга турум өзүлдени хандырган.
«Чүгле аңгы хемчегден эвес, а оларны мөөңнээнинден эки үре-түңнелдер чедип алдынарын көрүп тур бис. Амы-хууда программа төлевилелдерни ажылдадып, а чиигелделиг акшаландырыышкын, биче болгаш ортумак сайгалыкчы чорукка деткимче, инфратургузуг шиитпирлери дээн ышкаш немелде арга-хевирлер оларны калбартып, экономикага болгаш кижилерге үре-түңнелдерни дүрген чедип алырынга идигни бээр. Бо арганы турисчи адырда база ажыглап турар: амы-хууда программа акша-хөреңгизин хаара тутпушаан база чиигелделиг чээлини ажыглап Тывада аалчылар бажыңы тудар төлевилел боттандырып эгелээн» – деп, Максим Решетников демдеглээн.
Бо арга инвестиция шиитпирлерин дүрген хүлээп, төлевилел боттандырылгазынче шилчиир арганы берип, регионнуң экономиктиг көргүзүглеринде илереп келген.
«2025 чылдың төнчүзүнге чедир регионнуң каттышкан продуктузунуң өзүлдези 103,6 хуу чедир өзер деп баш бурунгаар санаттынган. 2021 чылдан бээр регионнуң каттышкан продуктузу ниитизи-биле 80 хире хуу өскен. Тудугнуң хөгжүлдези болгаш инвестиция төлевилелдериниң боттаныышкыны регионнуң экономиказында структурлуг өскерлиишкиннерни болдурган. Тудуг адыры өзүлдениң бир шимчедикчизи болуп арткан. Федералдыг деткимче херекселдери – бюджет болгаш казначействодан инфратургузуг чээлилерин, ол ышкаш бот-тускай социал-экономиктиг хөгжүлде программазының хемчеглерин ажыглааны-биле ол холбаалыг» – деп, Владислав Ховалыг демдеглээн.
Хыналданың түңнелдерин база айтырыгларны сайгарып көргеш, чамдык адырлар аайы-биле федералдыг болгаш регионалдыг албан черлеринге даалгалар даңзызын тургускан.
Республиканың Баштыңы Тываның социал-экономиктиг хөгжүлдезинче кичээнгейни салып, республиканы хөгжүдеринче угланган эгелээшкиннерни деткип турары дээш, федералдыг кураторларга база Максим Решетниковтуң бодунга четтиргенин илереткен.
