Тываның гидрометеорология болгаш долгандыр хүрээлел мониторинг төвүнүң дыңнатканы-биле алырга, республикада чаъстап, дагларда харның эрип бадып эгелээни-биле, хемнер-сугларның деңнели көдүрлүп эгелээни демдеглеттинген.
Эрткен дыштаныр хүннерде чаъс-чайык суу оруктарже үнүп, чурттакчылыг черлерже кирип болур айыылды тургускан. Регионалдыг күштер база хамааты камгалал аргалары бойдус халавының айыылы тургустунган таварылгада, сугнуң деңнелинге хондур-хүнзедир хайгааралды чорудуп турар.
Аппарат хуралында Россияның ОБЯ Тыва Республикада кол эргелелиниң начальниги Алексей Артемов республиканың Баштыңы Владислав Ховалыгга хемнер-сугларда оперативтиг байдалды илеткээн. Эрткен дыштаныр хүннерде элээн каш муниципалитеттерде оруктар болгаш көвүрүглер сугга алзып болурунуң айыылы тургустунган. Май 29-та Таңды кожуунда Дүрген биле Сосновка суурларны каттыштырып турар көвүрүгже суг чоокшулап келген. Ол ышкаш «Бай-Хаак – Чал-Кежиг» чазаглыг орукта база Чагытай хөлче углай «Кызыл— Бай-Хаак» оруунуң 4-кү километринде орук участогун суг алган болган.
Кол эргелелдиң удуртукчузу орук албан черлери болгаш Таңды база Тес-Хем кожуун чагыргалары медээни чонга дарый дыңнадып, агаар-бойдустуң уржуктарын чайладыр ажылды шалыпкын эгелээнин демдеглээн. Амгы үеде ол участоктарда сай-довурукты төккен, орук шимчээшкининде шаптараазын чок. Тус чер эрге-чагыргалары хайгааралды организастаан.
Чеди-Хөл кожуунда бедик вольтулуг электри шугумунга (С-413) болган озал-ондак Хову-Аксы, Сайлыг, Ак-Тал, Хөлчүк суурларны чырык чок арттырып, район төвүнүң суг алыр черинге үрелиишкинни болдурган. Хөй аалдыг бажыңнарже шынар чок суг кээп эгелээн. «Росчетки Сибирь Тываэнерго» АН-ның күжү-биле электри шугумунда үрелиишкинни чайлаткан. Суг алыр черде септелге ажылдары ам-даа уламчылавышаан. Чурттакчы чонну ижер болгаш ажыл-агыйга ажыглаар суг-биле хандырган.
Июнь 2-де Тожу кожууннуң Сыстыг-Хем суурда бажыңнар участоктары сугга алыскан. Өрт-камгалал кезээ, кожуун чагыргазының ажылдакчылары-биле кады, амгы үеде ооң уржуктарын чайладыры-биле ажылдап турар. Чонга үер айыылы тургустунуп келген таварылгада кандыг хемчеглерни алырының дугайында сүмелерни берген, Тоора-Хем суурда түр када чурттаар пунктуну ажыткан. Чаңгыс аай дежурный-диспетчер албанының дараазында телефоннары: 112 азы 8-394-50-2-15-15 ажылдап турар.
Владислав Ховалыг кожуун чагырга даргаларынга агаар-бойдус баксырап кээрге дарый хөделирин, оперативтиг байдалды болгаш онза байдалдарда чүнү канчаарының чурумун чонга дыңнадырын база тус чер оруктарынга айыыл чок чорукту хандырар хемчеглерни алырын дааскан.
Тываның гидрометеорология төвүнүң баш бурунгаар дыңнадыы-биле алырга, бүдүн неделя дургузунда сугнуң деңнели бичиилеп көдүрлүп турарын, чавыс черлерде участоктар болгаш оруктар сугга алзып болур.
Россияның ОБЯ Тывада кол эргелели суг объектилериниң чанынга, көвүрүглерни кежип тура, айыыл чок чоруктуң дүрүмнерин сагыырын, хемнер-сугларны сүзүп эртпезин чурттакчы чонга сагындырган. Бир эвес бажыңнарже суг чоокшулап кээр болза, чүнү канчаарының дугайында сүмелерни социал четкилерге парлаар.
Бирги ээлчегде, кожууннуң чаңгыс аай дежурный-диспетчер албанынче байдалды дыңнадыр, чырыкты өжүрүп, соңгаларны, эжиктерни хаап, улуг назылыг болгаш аарыг кижилерге дузалажырынга белеткенип, үнелиг эт-септи болгаш эдилелдерни аргалыг-ла болза бедидир көдүрүп каар.
Өскээр чайладып көжүрер апарза, документилерни, акша-төгерикти, эмнерни, сезоннуг даштыкы хепти болгаш идиктерни, аъш-чемни хүнезинненип алгаш, түр када чурттаар пунктуже баар. Кол дүрүм: дүвүревейн, камгалакчыларның шупту айтыышкыннарын күүседир.
Медээни болгаш чурукту Тываның Чазааның парлалга албанындан алган
