Чадаанага Тываның муниципалдыг тургузуглар ассоциациязының XII съезди болуп эрткен. Муниципалдыг төлээлерден аңгыда, Тываның Баштыңы Владислав Ховалыг, Дээди Хуралдың Даргазы Каң-оол Даваа, регионалдыг яамылар болгаш албан черлер удуртукчулары съездиниң ажылынга киришкен.
Муниципалдыг тургузуглар ассоциациязының даргазы база Кызыл хоорайның Төлээлекчилер хуралының баштыңы Ирина Казанцева съездини ажыдып, чыылганнарга муниципалдыг ажылдакчыларның профессионал байырлалы – Тус чер бот-башкарылга хүнү-биле байырны чедирген. Тываның Баштыңы муниципалдыг коллегаларынга иштежилеринге өөрүп четтириишкинниң сөстерин илереткен. Олар хоорайлар болгаш суурлар чурттакчылары-биле харылзажып тура, хүн бүрүде төлээлеп күрүнениң арны болуп чоруурун Владислав Ховалыг демдеглээн.
Тываның Баштыңы тус чер бот-башкарылгазының хөгжүлдези системалыг деткимче болгаш амгы үениң башкарылга арга-хевирлери чокта болдунмас дээрзин база демдеглээн. Муниципалитеттерниң арга-дуржулга солчулгазының болгаш сонуургалдарын камгалаарыныңң чаңгыс аай шөлү апарган Бүгү-россияның тус чер бот-башкарылгазын хөгжүдер ассоциация тус чер бот-башкарылгазынга ындыг деткимче апарган.
Эрткен чылын Бүгү-россияның тус чер бот-башкарылгазын хөгжүдер ассоциациязы тус чер бот-башкарылгазының талазы-биле РФ-тиң хоойлужудулгазын сайзыраңгайжыдар, муниципалдар болгаш регионнар аразында ажылдажылганы хөгжүдер, тус чер бот-башкарылга органнарынга кадрлар белеткээр төлевилелди ажылдап кылыр болгаш боттандырар, эң эки муниципалдыг арга-дуржулгаларны өөренип көөр болгаш нептередир ажылдарга «Чаңгыс демниг Россия» партия-биле кады ажылдажылга дугуржулгазынга атты салган.
Съездиге он хире ажыл-агыйжы айтырыгларны сайгарып көрген. Съездиниң делегаттары «Тываның тепкиижи-2026» сайгарлыкчы эгелээшкиннерни деткиир ээлчеглиг республика чергелиг мөөрейниң негелделерин бадылаан. Оон аңгыда 2026 чылда IV делегей чергелиг сарыг шажын шуулганынга белеткел үезинде хөй-ниити шөлдерин чаагайжыдарының планнарын база көрген.
Тываның найысылалында оруктарны, машина тургузар черлерни септеп, херимнерни болгаш бетон бордюрларны солуур. Чурттакчылыг черлерни ногаанчыдары база планнаттынган. Чижээ, Кызылга 3,3 муң ажыг ыяшты база 266 муң хире чечекти тарып олуртур.
Хөй-ниити девискээрлерин чаагайжыдар даалганы шупту муниципалдыг тургузуглар алган. Сарыг шажын шуулганынга киржир планнарын майның 15-ке чедир бадыладыр ужурлуг. Муниципалдыг тургузуглар ассоциациязы ол ажылды дүүштүрүп хынаар.
Бот-башкарылга хүнүнге тураскаадып күрүне шаңналдарын тыпсыр езулалды съезд үезинде эрттирген. Тываның Баштыңы аңгы-аңгы адырларда профессионал ажыл-чорудулгазы болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы-биле шылгараан төлээлерге муниципал тургузуглар ажылдакчыларының профессионал байырлалында хүндүлүг шаңналдарны тывыскан.
Россия Федерациязының Президентизиниң чарлыы-биле «Ада-чурт мурнунга ачы-хавыяазы дээш» орденниң II чергениң медалы-биле Мөңгүн-Тайга районнуң «Мөген-Бүрен» кызыгаарлаттынган харыысалгалыг ниитилелиниң кол бухгалтери Зоя Сюрюнмаа күш-ажылчы чедиишкиннери болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш шаңнаткан.
Тываның Баштыңының Өөрүп четтириишкин бижиктерин тус чер бот-башкарылга органнарынга хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш дараазында ажылдакчыларга тывыскан:
– Тыва Республиканың «Барыын-Хемчик кожуун» муниципалдыг районнуң Баштыңы-Төлээлекчилер хуралының даргазы Артур Ооржакка;
– «Тыва Республиканың Улуг-Хем кожууну» муниципалдыг район чагыргазының социал адыр талазы-биле килдистиң начальниги Чинчи Натпий-оолга;
– Тыва Республиканың Тожу кожууннуң чагырга даргазының амыдырал-хандырылга талазы-биле оралакчызы – кожуун төвү Тоора-Хем суурнуң айтырыгларының талазы-биле эргелелдиң удуртукчузу Солангы Успунга;
– культура болгаш уран чүүл адырынга ачы-хавыяазы, хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш Тыва Республиканың Таңды кожууннуң Арыг-Бажы сумуда көдээ суурнуң культура бажыңының директору Эдуард Ензак Ензакка тывыскан.
Тываның Баштыңының Хүндүлел бижиктерин:
– тус чер бот-башкарылга органнарынга хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш Тыва Республиканың «Чаа-Хөл кожуун» муниципалдыг район чагыргазының херектер башкарыкчызы Марианна Сагаандайга;
– социал камгалал адырында хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш Кызыл хоорайның Өг-бүлеге болгаш уругларга социал дуза төвүнүң директору Чодураа Донгакка;
– харылзаа адырын хөгжүдеринег үлүг-хуузу болгаш бедик профессионал чоруу дээш «Россияның почтазы» акционерлиг ниитилелдиң Тыва Республиканың федералдыг почта харылзаазы эргелдиң Чадаана почтамтының Чадаана почта харылзаазының 3-кү класстың почта салбырының почтачызы Екатерина Кууларга тывыскан.
«Тыва Республиканың өөредилгезиниң алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атты:
– өөредилге адарында ачы-хавыяазы болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш Эрзин кожууннуң Соян Чакар аттыг Эрзин ортумак школазының сан башкызы Таисия Баяновага,
–Мөңгүн-Тайга кожууннуң Мугур-Аксы суурнуң №1 ортумак ниити билиг школазының Төрээн чурттуң айыл чок чоруунуң база камгалалының эге билиглер башкызы-организатор Юрий Доштуг-оолга;
– Ак-Довурак хоорайның «Өлчей» лицеи муниципалдыг автономнуг ниити өөредилге организациязының сан башкызы Кыргыс Светлане Айдыновнага;
– Бии-Хем кожууннуң Туран хоорайның № 2 ортумак ниити билиг школазының туыва дыл болгаш чогаал башкызы Александр Сатка тывыскан.
«Тыва Республиканың алдарлыг ажылдакчызы» хүндүлүг атты:
–саң-хөө системазынга хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы дээш, Улуг-Хем кожууннуң Хоочуннар эвилели биле Пенсионерлер эвилелиниң даргазы Өнермаа Натпитке;
– тус чер бот-башкарылга органнарынга хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш Бай-Тайга кожууннуң муниципалдыг албанның хоочуну Сергей Салчакка;
– «Кызыл кожуун» муниципалдыг районнуң Баштыңы-Төлээлекчилер хуралының даргазы Елена Филипповага;
– тус чер бот-башкарылга органнарынга хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш Чөөн-Хемчик кожууннуң муниципалдыг албанның хоочуну Шириин Монгушка;
– хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы дээш Барыын-Хемчик кожууннуң Кызыл-Мажалык суурнуң «Чечек» каттышкан хевирниң уруглар садының хеп чуур машинизи Мира Канданга тывыскан.
«Тыва Республиканын мурнунга ачы-хавыяазы дээш» Тыва Республиканың медалы-биле хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы, өзүп олурар салгалды өөредип кижизидеринег бедик көргүзүглери дээш, Сүт-Хөл кожууннуң Ооржак Тумен-Байыр Арын-оолович аттыг Алдан-Маадыр ортумак ниити билиг школазының директору Екатерина Ондарны шаңнаан.
Кадык камгалалының хөгжүлдезинге улуг үлүг-хуузу болгаш хөй чылдарда ак сеткилдиг ажылы республиканың СПИД-биле демисел төвүнүң клиниктиг лабораторлуг диагностика эмчизи Александр Ооржакты, тус чер бот-башкарылга органнарынга хөй чылдарда ак сеткилдиг күш-ажылы, бедик профессионал чоруу дээш Каа-Хем кожуун чагырга даргазының экономика талазы-биле оралакчызы Светлана Созинованы; Өвүр кожууннуң Хандагайты сумузу көдээ суурнуң Баштыңы- Төлээлекчилер хуралының даргазы Роза Сатты «Шылгараңгай күш-ажылы дээш» Тыва Республиканың медалы-биле шаңнаан.
